ბედნიერების აღქმა და სოციალური კავშირების ძალა საქართველოში

შენიშვნა: ჩვენი ბლოგი აქვეყნებს CRRC-საქართველოს უმცროს მკვლევართა ნამუშევრებს.ეს არის სერიის მეხუთე პოსტი

2002 წლის ილინოისის უნივერსიტეტის სტუდენტების ექსპერიმენტული კვლევის შედეგების მიხედვით, ძლიერი სოციალური ქსელი ბედნიერების გარანტი თუ არა, აუცილებელი პირობაა იმისთვის, რომ თავი ბედნიერად იგრძნო. როგორც მეორე კვლევამ აჩვენა, ორივე - ძლიერი (ოჯახი და მეგობრები) და სუსტი (უბრალო ნაცნობები) სოციალური კავშირები ბედნიერების ხელშემწყობი ფაქტორებია. ეს პოსტი მიმოიხილავს კავშირს ქართველების მიერ ბედნიერების პირობით აღქმასა და სოციალური კავშირების სიძლიერის ზოგიერთ მახასიათებელს შორის, 2014 წლის „მოხალისეობა და სამოქალაქო ჩართულობა საქართველოში“ კვლევის გამოყენებით, რომელიც დაფინანსებულია აღმოსავლეთ-დასავლეთ მართვის ინსტიტუტისა (EWMI) და ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) მიერ.

მეტი სიმარტივისთვის, ბლოგ პოსტში ის ადამიანები, რომლებიც თავს ბედნიერად აღიქვამენ, ჩავანაცვლეთ ტერმინით „ბედნიერი“ ადამიანები, ხოლო ისინი, ვინც თავს უბედურებად მიიჩნევს - ტერმინით „უბედური“ ადამიანები.

საგრძნობი განსხვავებაა (31%) იმ ბედნიერ და უბედურ ადამიანებს შორის, რომლებსაც ახალ ადამიანებთან შეხვედრა სიამოვნებთ. მათი პროცენტული რაოდენობა, შესაბამისად, 80% და 49%-ის ტოლია.

 შენიშვნა: ორივე შეკითხვაზე პასუხის გასაცემად 10-ქულიანი სკალა იყო გამოყენებული. კითხვაზე „რამდენად ბედნიერი ხართ?“ კოდი 1 შეესაბამებოდა „ძალიან უბედურს“, ხოლო კოდი 10 „ძალიან ბედნიერს“. ანალიზისთვის, თავდაპირველი სკალა დაჯგუფდა შემდეგნაირად: კოდები 1-4 შეესაბამება „უბედურს“, 5 და 6 – „არც ბედნიერს და არც უბედურს“, ხოლო კოდები 7-10 „ბედნიერს“. ანალოგიურად დაჯგუფდა მეორე კითხვის პასუხებიც.

უბედურებთან შედარებით, ბედნიერები უფრო ხშირად ამბობენ, რომ ბევრი ადამიანი არსებობს, ვისი იმედიც შეუძლიათ, ჰქონდეთ გასაჭირში. ბედნიერი ქართველების 61%, ხოლო უბედურების მხოლოდ 29% ამბობს, რომ მათ გარშემო ასეთი ადამიანები ჰყავთ. მსგავსი ტენდენციაა, როდესაც ადამიანებს ეკითხებიან „ავად რომ გახდეთ, არიან თუ არა ისეთი ადამიანები, თქვენი ოჯახის წევრების გარდა, რომლებიც მოგხედავენ და ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე იზრუნებენ თქვენზე?“ ბედნიერების 79%, ხოლო უბედური ადამიანების 60% ადასტურებს მათ გარშემო ასეთი ადამიანების არსებობას.

 ბედნიერი ადამიანების 77%, ხოლო უბედურების 51% ამბობს, რომ ბოლო 6 თვის განმავლობაში დაეხმარნენ „მეზობელს ან მეგობარს საოჯახო საქმეში ან ბავშვის მოვლაში“. გასაკვირი არაა, რომ ბედნიერი ქართველების 70%, ხოლო უბედურების მხოლოდ 38% ამბობს, რომ მათი ოჯახის წევრების გარდა, „ბევრი ადამიანი არსებობს, ვისაც შეიძლება გამოადგნენ.“

მიუხედავად იმისა, რომ ბლოგ პოსტში სოციალური კავშირების ყოვლისმომცველი საზომი არ არის გამოყენებული, შედეგები გვიჩვენებს, რომ ადამიანებს, რომლებიც თავს ბედნიერად აღიქვამენ, უფრო ძლიერი სოციალური კავშირები აქვთ უბედურ ადამიანებთან შედარებით. შესაბამისად, იმ კვლევების შედეგები, რომლებიც ბლოგ პოსტის დასაწყისშია მითითებული ზუსტად ეხმიანება ქართულ რეალობას.

სამხრეთ კავკასიაში ბედნიერებაზე უფრო მეტი ინფორმაციისთვის, გაეცანით ბლოგ პოსტს „ბედნიერება საქართველოში“ ან მოიძიეთ მონაცემები მონაცემთა ონლაინ ანალიზის სისტემის გამოყენებით.

მარიამ ლონდარიძე

სასამართლო პროცესის გამჭვირვალობის აღქმა

შენიშვნა: ჩვენი ბლოგი აქვეყნებს CRRC-საქართველოს უმცროს მკვლევართა ნამუშევრებს.ეს არის სერიის მეოთხე პოსტი

ანგარიშვალდებული სასამართლოს უზრუნველსაყოფად და მართლმსაჯულების სისტემის მიმართ მოსახლეობის ნდობის შესანარჩუნებლად აუცილებელია გამჭვირვალე სასამართლოების არსებობა. საქართველოს ორგანული კანონის უახლესი ვერსია საერთო სასამართლოების შესახებ, 2013 წელს მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო ცვლილებების შეტანის შემდეგ, მიზნად ისახავს სასამართლო გამჭვირვალობის უზრუნველყოფას. დღესდღეობით სასამართლო ვალდებულია, სასამართლო სხდომები ჩაწეროს და მოთხოვნის შესაბამისად ჩანაწერები ყველა დაინტერესებულ მხარეს მიაწოდოს. ამასთან, საზოგადოებრივ მაუწყებელს უფლება აქვს, ჩაწეროს და ტელევიზიით გადმოსცეს სასამართლო სხდომები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სასამართლო სხდომა ნაწილობრივ ან მთლიანად დახურულია; ასევე, ჩანაწერები მოთხოვნის შემთხვევაში მედიის სხვა წარმომადგენლებს მიაწოდოს. კანონი ასევე ითვალისწინებს უფლებას, რომ როგორც დაცვისა და ბრალდების მხარეს, ასევე სხდომაზე დამსწრე ნებისმიერ პირს შეეძლოს სასამართლო სხდომის ჩაწერა.

იმის დასადგენად, თუ რამდენად მუშაობს სასამართლო სხდომის განმავლობაში ფოტო, ვიდეო და აუდიო ჩაწერის შესახებ გატარებული საკანონმდებლო ცვლილებები პრაქტიკაში, ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ 26 ქართული მედია საშუალება გამოკითხა. კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ სასამართლო სხდომები საქართველოში ნამდვილად გამჭვირვალეა, რადგან კანონთან ფარგლებში საზოგადოებრივი მაუწყებლისადმი ყველა მედია საშუალების მიმართვა, მიეღოთ სასამართლოს სხდომის ჩანაწერი, დაკმაყოფილდა.

არსებული სიტუაციის გათვალისწინებით, ეს ბლოგი აჩვენებს, თუ როგორ აღიქვამენ საქართველოს მოქალაქეები სასამართლოს გამჭვირვალობას და ამისთვის იყენებს CRRC-ის 2014 წლის გამოკითხვას „მართლმსაჯულების სისტემისადმი დამოკიდებულება საქართველოში, 2014“, რომელიც დაფინანსებულია აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტისა (EWMI) და ამერიკის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) მიერ.

რესპონდენტებს ეკითხებოდნენ, მათი აზრით, რამდენად გამჭვირვალე იყო სასამართლო პროცესები 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე  და ამის შემდეგ. მხოლოდ 13%-მა განაცხადა, რომ სასამართლოები 2012 წლამდე გამჭირვალე იყო. ეს ის პერიოდია, როდესაც მხოლოდ სასამართლოს ჰქონდა ჩაწერისა და სტენოგრაფირების უფლებამოსილება და მოსამართლეს შეეძლო, „მოტივირებული გადაწყვეტილებით“ ესეც აეკრძალა. 2012 წლის არჩევნების შემდგომი პერიოდისთვის იგივე პასუხი გასცა რესპონდენტთა 34%-მა.

შენიშვნა: პასუხები კითხვაზე „რამდენად ეთანხმებით ან არ ეთანხმებით იმ მოსაზრებას, რომ სასამართლო პროცესები გამჭვირვალეა საქართველოში?“ კითხვარში გამოყენებული 10-ბალიანი სკალიდან გადაიკოდა 3-ბალიან სკალად, სადაც თავდაპირველი ვარიანტები 1-დან 4-ის ჩათვლით დაჯგუფდა კატეგორიაში „არ ვეთანხმები“, ვარიანტები 5 და 6 - კატეგორიაში „არც ვეთანხმები, არც არ ვეთანხმები“, ვარიანტები 7-დან 10-ის ჩათვლით - კატეგორიაში „ვეთანხმები“.

დამოკიდებულებათა შორის განსხვავება დასახლების ტიპის მიხედვითაც ნათლად ჩანს. თბილისის მაცხოვრებელთა მხოლოდ 7%, სხვა ქალაქების მოსახლეობის 13% და სოფლის მაცხოვრებელთა 17% თვლის, რომ 2012 წლამდე სასამართლოები გამჭვირვალე იყო.

სასამართლო გამჭვირვალობის აღქმა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ მსგავსად გადანაწილდა: დედაქალაქის მაცხოვრებლების 20%, სხვა ქალაქების მცხოვრებთა 33% და სოფლის მოსახლეობის 44% ეთანხმება მოსაზრებას, რომ სასამართლო პროცესები გამჭვირვალე იყო. აღმოჩნდა, რომ სოფლის მოსახლეობას ყველაზე მეტად სჯერა სასამართლოების გამჭვირვალების. თუმცა, როგორც ცნობილია, სოფლის მოსახლეობა ინსტიტუტების მიმართ ყოველთვის შედარებით მეტი ნდობით გამოირჩევა.

 ამრიგად, საქართველოში ხალხის მიერ სასამართლოს გამჭვირვალობის აღქმა, ასევე 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე და არჩევნების შემდეგ მდგომარეობა განსხვავებულად ფასდება. თუმცა, ორივე შემთხვევაში (არჩევნებამდე და მის შემდეგ) ამ საკითხზე სოფლისა და ქალაქის მოსახლეობას ძალიან განსხვავებული შეხედულებები აქვს.

გამოკითხვის „მართლმსაჯულების სისტემისადმი დამოკიდებულება საქართველოში, 2014“ შესახებ მეტი ინფორმაციის მისაღებად გადახედეთ მონაცემებს აქ.

მარი მეხრიშვილი

განქორწინება რთული გასამართლებელია

შენიშვნა: ჩვენი ბლოგი აქვეყნებს CRRC-საქართველოს უმცროს მკვლევართა ნამუშევრებს.ეს არის სერიის მესამე პოსტი

UNDP-ის 2013 წლის კვლევამ აჩვენა, რომ გენდერული როლების ტრადიციული აღქმა საქართველოში ჯერ კიდევ ძლიერია - ქალები უპირველეს ყოვლისა საკუთარ თავს დიასახლისებად, მეუღლეებად და დედებად ხედავენ. ამ მოსაზრებების ფონზე გაკვირვებას არ იწვევს ქალთა მიმართ ოჯახში ძალადობის საკითხების ეროვნული კვლევის შედეგებიც, სადაც ფოკუს ჯგუფების მონაწილე ქალები განქორწინებას ახასიათებდნენ როგორც „კატასტროფას“ და „ქვეყნის დასასრულს“ და საუბრობდნენ განქორწინების შემდეგ ოჯახში დაბრუნებული ქალის სირცხვილზე, ასევე მეზობლებისა და ნათესავების უარყოფით დამოკიდებულებაზე. ფოკუს ჯგუფის მდედრობითი სქესის მონაწილეები აღნიშნავენ, რომ ქალმა განქორწინებას თავი უნდა აარიდოს, თუ მის მიმართ ძალადობა აუტანელ მასშტაბებს არ მიაღწევს. ამ დამოკიდებულების საპირისპიროდ, საქართველოში 2006 წლიდან 2014 წლამდე განქორწინებათა ოფიციალური რიცხვი  იზრდებოდა. ეს ბლოგ პოსტი განიხილავს საქართველოს მოსახლეობის დამოკიდებულებას განქორწინების მიმართ CRRC-ის კავკასიის ბარომეტრის გამოკითხვის შედეგებზე დაყრდნობით. იმის გათვალისწინებით, რომ აქამდე ჩატარებულმა კვლევებმა გამოავლინა ცვალებადი ღირებულებები ახალგაზრდებში, რომლებიც „ბრმად აღარ მიჰყვებიან ტრადიციებს“ და „ვეღარ იტანენ ქმრებისგან იმავეს, რასაც მათი ბებიები და დედები იტანდნენ თავის დროზე“, წინამდებარე ბლოგ პოსტი ყურადღებას ახალგაზრდა ქართველების მოსაზრებებზეც ამახვილებს.

საქართველოს მოსახლეობის ნახევარზე მეტი განქორწინებას გაუმართლებლად მიიჩნევს და ეს დამოკიდებულება მნიშვნელოვან ცვლილებას არ განიცდის 2011 წლიდან 2013 წლამდე. ეროვნული მასშტაბით ასაკობრივი ჯგუფების მიხედვით განსხვავება მცირეა და ნდობის ინტერვალის ფარგლებში ექცევა ისევე, როგორც განსხვავება მამაკაცებისა და ქალების პოზიციებს შორის. თუმცა, განსხვავებული მდგომარეობაა დასახლების ტიპის მიხედვით განხილულ მონაცემებში - მნიშვნელოვანი განსხვავება შეინიშნება დედაქალაქისა და ქვეყნის დანარჩენ ნაწილში მცხოვრები მოსახლეობის მოსაზრებებს შორის. დედაქალაქის მკვიდრნი განქორწინებისადმი გაცილებით უფრო მაღალ შემწყნარებლობას გამოხატავენ, ვიდრე სხვა ქალაქებისა თუ სოფლის ტიპის დასახლების მაცხვორებლები.

შენიშვნა: კითხვისათვის „რამდენად გამართლებულია ან არ არის გამართლებული განქორწინება?“ პასუხის ვარიანტები ამ და მომდევნო დიაგრამისთვის ათქულიანი შკალიდან დაჯგუფდა სამქულიან შკალად. 1-დან 4-მდე პასუხები შეესაბამება კატეგორიას - „არ არის გამართლებული“, 5 და 6 – „ზოგჯერ გამართლებულია“ ხოლო 7-დან 10-მდე - „გამართლებულია“.

ქვემოთ ნაჩვენებ დიაგრამაზე ასახულია სხვადასხვა ტიპის დასახლების მცხოვრებთა მოსაზრებები ასაკობრივი ჯგუფების მიხედვით. დედაქალაქის მაცხოვრებელთა მოსაზრებები ყველა ასაკობრივ ჯგუფში საგრძნობლად განსხვავდება სხვა ქალაქებისა და სოფლების მოსახლეობისგან. ამასთან, ახალგაზრდა და ხანდაზმულ მოსახლეობას შორის აზრთა სხვაობა ძალიან გამოკვეთილია დედაქალაქში მაშინ, როცა განსხვავება უმნიშვნელოა სხვა დასახლებებში. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე შეგვიძლია, ვივარაუდოთ, რომ განქორწინებისადმი შემწყნარებლობა უფრო მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული პიროვნების საცხოვრებელ ადგილზე, ვიდრე მის ასაკზე. თუმცა, ფაქტია, რომ ასაკიც მნიშვნელოვან ფაქტორად გვევლინება რიგ შემთხვევებში.

საერთო ჯამში, განქორწინებისადმი შეუწყნარებლობა საქართველოში ჯერ კიდევ ძლიერია და მოსახლეობის ნახევარზე მეტი მას გაუმართლებლად მიიჩნევს. დედაქალაქის მაცხოვრებლების შეხედულებები საგრძნობლად განსხვავდება სოფლისა და სხვა ქალაქების მოსახლეობის მოსაზრებებისგან, ყველაზე ტოლერანტულ ჯგუფად კი დედაქალაქის ახალგაზრდა თაობა გვევლინება. მიუხედავად წინა კვლევის შედეგებისა, სადაც ახალგაზრდები „ბრმად აღარ მიჰყვებიან ტრადიციებს“, ეს მტკიცება კავკასიის ბარომეტრის მიხედვით, მხოლოდ დედაქალაქში მართლდება, რადგანაც თბილისს გარეთ მცხოვრები მოსახლეობა განქორწინების მიმართ ძირითადად ნეგატიურად არის განწყობილი.

კავკასიის ბარომეტრის შესახებ დამატებითი ინფორმაციისთვის, ეწვიეთ CRRC-ის ონლაინ ანალიზის ვებგვერდს.

მაია კომახიძე

საქართველოს ელექტრონული მთავრობა - ვისთვისაა ის განკუთვნილი?

შენიშვნა: ჩვენი ბლოგი აქვეყნებს CRRC-საქართველოს უმცროს მკვლევართა ნამუშევრებს.ეს არის სერიის მეორე პოსტი

1990-იანი წლების ბოლოს ციფრული და საინფორმაციო ტექნოლოგიების ბუმთან ერთად პირველი ელექტრონული მთავრობის კონცეფციის ჩამოყალიბება დაიწყო. მას შემდეგ ელექტრონული მთავრობა მთელს მსოფლიოში გავრცელდა. 2007 წელს ელექტრონული მთავრობა საქართველოშიც ამოქმედდა: შეიქმნა ელექტრონული მთავრობის განვითარების მხარდამჭერი სამთავრობო კომისია, 2010 წელს კი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროში ჩამოყალიბდა  მონაცემთა გაცვლის სააგენტო (მგა). მგა-ს ერთ-ერთ ძირითად ფუნქციას ელექტრონული მთავრობის განვითარების ხელშეწყობა წარმოადგენს. მას შემდეგ სახელმწიფომ ელექტრონული მთავრობის პროექტების მნიშვნელოვანი რიცხვი განახორციელა, მათ შორის my.gov.ge, hr.gov.ge, eauction.ge, rs.ge. საერთაშორისო რეიტინგების მიხედვით, პროგრესი აშკარაა. გაეროს  ელექტრონულ მთავრობათა განვითარების მაჩვენებლის თანახმად, საქართველო 2012 წელს 72-ე ადგილიდან 2014 წელს 56-ადგილზე ავიდა.

ელექტრონული მთავრობა საქართველოში, რა თქმა უნდა, გააგრძელებს განვითარებას, მაგრამ ამავდროულად ის სასარგებლო და ეფექტური უნდა იყოს, რაც გარკვეულწილად პრობლემას წარმოადგენს. მაშინ, როდესაც მთავრობა ავითარებს და აუმჯობესებს თავის ციფრულ მომსახურებას და კომუნიკაციას საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების მეშვეობით, მოსახლეობის დიდ ნაწილს - პოტენციურ ელექტრონულ მოქალაქეებს კომპიუტერის გამოყენების ისევე, როგორც ინტერნეტით სარგებლობის ცოდნა აკლია. კავკასიის ბარომეტრის (კბ) 2013 წლის გამოკითხვის მონაცემთა მიხედვით, ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარს (52%) კომპიუტერის გამოყენების საბაზისო ცოდნაც კი არ გააჩნია. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ უდიდესი ალბათობით ეს ადამიანები ვერ სარგებლობენ ელექტრონული მთავრობის მომსახურებით ან სამთავრობო ორგანოებთან კომუნიკაციის სხვა საშუალებებით ინტერნეტის მეშვეობით. ელექტრონული მთავრობა კომპიუტერის მეტ-ნაკლებად გამოცდილი მომხმარებლების გარეშე დიდწილად მოსახლეობის გარეშე მთავრობას ჰგავს - მისი არსებობა აზრს მოკლებულია, სანამ არ იარსებებენ ადამიანები, რომლებიც ამ მომსახურებისგან სარგებელს მიიღებენ. წინამდებარე ბლოგ პოსტი ყურადღებით შეისწავლის საქართველოში ელექტრონული მთავრობის პოტენციალსა და პერსპექტივას კომპიუტერის ცოდნის თვითშეფასებული დონის გათვალისწინებით ასაკისა და დასახლების ტიპის მიხედვით.  

გამომდინარე იმ გავრცელებული აზრიდან, რომ ახალგაზრდებს ტექნიკასთან კარგი დამოკიდებულება აქვთ მაშინ, როდესაც უფროს თაობას უჭირს მისი გამოყენება, შესაძლოა, იფიქროთ, რომ უფროსი თაობა საზოგადოების ერთადერთი ჯგუფია, რომელსაც კომპიუტერის საბაზისო ცოდნა არ გააჩნია. კბ მონაცემები გარკვეულწილად ადასტურებს ამ ვარაუდს, 56 წლის და მეტი ასაკის ადამიანთა 86 პროცენტს კომპიუტერის ცუდი ან საერთოდ არანაირი ცოდნა აქვს. ამავე მონაცემების თანახმად, 18-35 წლის ასაკის ადამიანთა 24% არ აქვს კომპიუტერის გამოყენების საბაზისო ცოდნა. თუმცა, ამ ასაკობრივ ჯგუფში უმრავლესობას (76%) კომპიუტერის გარკვეული ცოდნა აქვს, მათგან 14 პროცენტს - მხოლოდ დაწყებითი. მიუხედავად ამისა, ახალგაზრდებს, ალბათ, უფრო შეუძლიათ ელექტრონული მთავრობის მომსახურების გამოყენება უფროსი ასაკის მოსახლეობასთან შედარებით.

შენიშვნა: შეკითხვა კომპიუტერის ცოდნის თაობაზე დასმული კომპიუტერული პროგრამების ცოდნის (თამაშების გარდა) დონის შესახებ. ვარიანტები „არ ვიცი“ და „უარი პასუხზე“ წინამდებარე ბლოგ პოსტში წარმოდგენილი ანალიზიდან ამოღებულია.

ასაკის გარდა, კომპიუტერის ცოდნა ასევე განსხვავდება დასახლების ტიპის მიხედვით. კბ 2013-ის თანახმად, ქალაქების (დედაქალაქის გარდა) მოსახლეობის თითქმის ნახევარმა (46%) და სოფლის მოსახლეობის 67 პროცენტმა  არ იცის კომპიუტერის გამოყენება დედაქალაქის მაცხოვრებელთა 31%-თან შედარებით. ინტერნეტის ხელმისაწვდომობის განაწილებაც მსგავსია. ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტის მიერ წარმოდგენილი სტატისტიკის თანახმად 2013 წელს საქართველოში ინტერნეტ მომხმარებელთა შესახებ, 434 969 საკაბელო ინტერნეტის აბონენტთა შორის 2013 წელს 273 396 თბილისის ფარგლებში იყო. მეორე ადგილზეა იმერეთის რეგიონი მხოლოდ 42 198 აბონენტით. საქსტატის თანახმად, 2013 წელს თბილისის მოსახლეობა 1 171 200 ადამიანს შეადგენდა მაშინ, როდესაც იმერეთის მოსახლეობა 703 900 იყო. შესაბამისად, თბილისს დაახლოებით 233 საკაბელო ინტერნეტის აბონენტი ჰყავდა 1000 მაცხოვრებელზე, იმერეთის 60 აბონენტისგან განსხვავებით. შედეგად, ელექტრონული მთავრობის ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესების მიზნით სამუშაოს უზარმაზარ წილს ცოდნის გავრცელება და სოფლებსა და ქალაქებში (დედაქალაქის ფარგლებს გარეთ) ტექნოლოგიის ხელმისაწვდომობა წარმოადგენს. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან დედაქალაქის მაცხოვრებლებს უფრო ადვილად შეუძლიათ სამთავრობო ორგანოებთან კომუნიკაცია ან მომსახურების მიღება სამინისტროებსა და სააგენტოებში მისვლით, მაგრამ დედაქალაქის ფარგლებს გარეთ მცხოვრებ მოქალაქეებს ნაკლები არჩევანი აქვთ.

მიუხედავად ამისა, ყველანაირი ტიპის დასახლებაში 18-35 წლის ადამიანებს კომპიუტერის უფრო უკეთესი ცოდნა აქვთ, ვიდრე 36 წლის და უფროსი ასაკის ადამიანებს. დედაქალაქში ახალგაზრდების მხოლოდ 11% არ გააჩნია კომპიუტერის ცოდნა, დედაქალაქის ფარგლებს გარეთ ქალაქის დასახლებებში მცხოვრები ახალგაზრდების 13%-თან და სოფლის დასახლებებში მცხოვრები ახალგაზრდების 43%-თან შედარებით. და მაინც, ყველა ტიპის დასახლებაში კომპიუტერის ცოდნა ასაკის მატებასთან ერთად კლებულობს.

წინამდებარე ბლოგ პოსტმა გააანალიზა საქართველოში ელექტრონული მთავრობის გამოყენების პოტენციალი მოსახლეობის მიერ კომპიუტერის (თვითდასახელებული) ცოდნის გათვალისწინებით. მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ უფროსმა თაობამ ზოგადად ნაკლები იცის კომპიუტერის შესახებ და, შესაბამისად, ელექტრონული მთავრობის მიერ მოწოდებულ მომსახურებაზე ნაკლებად მიუწვდება ხელი, ახალგაზრდა თაობას ხშირად აქვს კომპიუტერის საკმარისი ცოდნა ამ მომსახურების გამოყენებისათვის. იმის გათვალისწინებით, რომ დროთა განმავლობაში ეს ახალგაზრდა თაობა ჩაანაცვლებს უფროს თაობას, აშკარაა, რომ მომავალში კომპიუტერის ცოდნის ამაღლებასთან ერთად ელექტრონულ მთავრობას საქართველოში უფრო ფართო გამოყენება ექნება. მიუხედავად ამისა, დედაქალაქთან შედარებით სხვა ქალაქებში და განსაკუთრებით სოფლებში მოსახლეობას კომპიუტერის არასაკმარისი ცოდნა აქვს.

მეტი ინფორმაციისათვის წაიკითხეთ ჩვენი წინა ბლოგ პოსტი საქართველოში ელექტრონული მთავრობის შესახებ ან შეისწავლეთ ჩვენი მონაცემები ონლაინ რეჟიმში მონაცემთა ანალიზის ვებგვერდის გამოყენებით. 

დავით მზიკიანი

რა სჭირდებათ ბავშვებს და ახალგაზრდებს საქართველოში იმისთვის, რომ თავი კარგად და ბედნიერად იგრძნონ?

გაეროს 2013 წლის მსოფლიო ბედნიერების ანგარიშში 156 ქვეყნიდან საქართველო 134-ე ადგილზეა. ქვეყნების სიას სათავეში ჩრდილო და ცენტრალური ევროპის ქვეყნები - დანია, ნორვეგია და შვედეთი უდგას. ცენტრალური აფრიკის ქვეყნები - ტოგო, ბენინი და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა სიის ყველაზე დაბალ პოზიციებზეა. საინტერესოა, რომ სიაში საქართველოს ყველა მეზობელი ქვეყანა უსწრებს: რუსეთი 68-ე ადგილზეა, თურქეთი 77-ე, აზერბაიჯანი 116-ე და სომხეთი - 128-ე. ქვეყნების რანჟირება რიგ ფაქტორებს ითვალისწინებს, მათ შორისაა: მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე, სიცოცხლის ხანგრძლივობა, კორუფციისა და ცხოვრებისეული გადაწყვეტილებების მიღების თავისუფლების აღქმა. მაინც რა სჭირდებათ ადამიანებს, განსაკუთრებით კი ბავშვებს და ახალგაზრდებს ბედნიერებისა და კარგად ყოფნისთვის? ეს ბლოგი ამ საკითხს განიხილავს კეთილდღეობაზე ბავშვებისა და ახალგაზრდების აღქმის შესახებ 2014 წლის ნოემბერში თბილისში ჩატარებული თვისებრივი კვლევის წინასწარ შედეგებზე დაყრდნობით. თვისებრივი კვლევა, რომელიც ოცი სიღრმისეული ინტერვიუსა და ოთხი ფოკუს ჯგუფისგან შედგებოდა, CRRC-საქართველომ ჩაატარა პროექტისთვის MYWEB.

ასაკობრივად, კვლევაში მონაწილე ბავშვები და ახალგაზრდები (11-დან 19 წლამდე) მეტწილად ხვდებიან მოზარდების განვითარების კატეგორიაში „ეგო იდენტობა და როლების აღრევა“, რომელიც ცნობილმა ფსიქოანალიტიკოსმა ერიკ ერიკსონმა (1950, 1963) გამოყო. ეს ასაკი მნიშვნელოვანია, რადგან ბავშვები უფრო დამოუკიდებლები ხდებიან და იწყებენ ფიქრს მომავალ კარიერაზე, ურთიერთობებზე, ოჯახზე და საზოგადოებაზე. განვითარების ამ ეტაპზე ბავშვებმა უნდა ისწავლონ, თუ რა როლს შეასრულებენ ზრდასრულ ასაკში. ამიტომაც საინტერესოა, განვითარების ამ საკვანძო პერიოდში როგორია ახალგაზრდების შეხედულებები კეთილდღეობასა და ბედნიერებაზე.

ხშირად კვლევებში, რომლებიც ადამიანთა ბედნიერების გაზომვას ცდილობს, ბედნიერება, კეთილდღეობა და ცხოვრებით კმაყოფილება ერთად განიხილება. გასაკვირი არაა, რომ MYWEB-ის კვლევის რესპონდენტებიც ამ ორ ცნებას - კეთილდღეობასა და ბედნიერებას ხშირად ერთმანეთის ნაცვლად ან ერთმანეთის შესავსებად იყენებენ. ახალგაზრდებმა ბედნიერებისა და კეთილდღეობისთვის საჭირო ძირითად კომპონენტებად მიიჩნიეს: მშობლები/ოჯახი, ჯანმრთელობა, ფინანსური სტაბილურობა, წარმატება და თავისუფლება.

მშობლები კეთილდღეობისა და ბედნიერების მნიშვნელოვან ნაწილად კვლევის ყველა ასაკის მონაწილემ დაასახელა. თუმცა, თუ 11 წლის ასაკში ადამიანს მშობლებთან ერთად ყოფნა სჭირდება იმისთვის, რომ თავი კარგად და ბედნიერად იგრძნოს, 18 წლის ასაკში ბედნიერება უკვე მშობლებისგან დამოუკიდებლობასთანაა დაკავშირებული.

„[მშობლები] ყველაზე ძვირფასია ჩემთვის. მშობლებია ერთადერთი ადამიანი, ვინც აღგზრდის და ვინც მოგხედავს და შეგინახავს.“ [ინტერვიუ, გოგო, 12 წლის]

[ბედნიერებაა] მაგალითად, ის, რომ დედის და მამის გარეშე შენ გააკეთო ის, რაც გინდა. [ინტერვიუ, გოგო, 17 წლის].

თუმცა, იმის მიუხედავად, რომ თინეიჯერები დამოუკიდებლობისკენ ილტვიან, მშობლების აზრს მაინც ძალიან აფასებენ.

თუკი ეგო იდენტობისა და როლების აღრევის კატეგორიის საწყის ასაკში ბავშვები მშობლებთან ახლოს ყოფნას და მათ ჯანმრთელობას მიიჩნევენ ბედნიერებისა და კეთილდღეობის ძირითად ნაწილად, წლებთან ერთად, უფრო აბსტრაქტული და ღირებულებებზე დაფუძნებული ცნებები ხდება მნიშვნელოვანი. 15-16 წლის რესპონდენტები განსაკუთრებით ხშირად ასახელებენ თავისუფლებას, როგორც კეთილდღეობისა და ბედნიერების მთავარ კომპონენტს. ერთ-ერთი რესპონდენტი, 15 წლის გოგონა ამბობს: „მე ვფიქრობ, რომ ყველას ერთიდაიგივე რაღაც უნდა. უნდა, რომ იყოს  თავისუფალი, უნდა იყოს ისეთი, როგორიც არის.“ რამდენიმე რესპონდენტი ზოგადად თავისუფლების მნიშვნელობას უსვამს ხაზს, დანარჩენები კი თავისუფლებას განიხილავენ, როგორც იმის შესაძლებლობას, რომ აკეთონ, რაც უნდათ, თქვან, რაც უნდათ და აირჩიონ, რაც უნდათ, უმნიშვნელო ყოველდღიური ნივთებიდან დაწყებული, კარიერით დამთავრებული. ეგო იდენტობისა და როლების აღრევის კატეგორიის გვიან წლებში ჩნდება უფლებები და მოვალეობები და ეს მნიშვნელოვანი ხდება კეთილდღეობისა და ბედნიერებისთვის. ასეთებია: ხმის მიცემის უფლება, საბანკო ანგარიშის ქონა, სიგარეტისა და ალკოჰოლის ყიდვის უფლება.

თვრამეტის გავხდი და რაღაც უფლებები მაქვს. მაგალითად, პრავის აღება შემიძლია. ბანკში ანგარიში გავხსენი. სიგარეტზე და ალკოჰოლზე რო აღარაფერი ვთქვა. [ფოკუს ჯგუფი, ბიჭი, 18 წლის].

აღსანიშნავია, რომ თინეიჯერობის ბოლო წლებში ახალგაზრდები ფიქრობენ ისეთ საკითხებზე, როგორებიცაა სამუშაო დატვირთვა, საკუთარ ცხოვრებაზე მეტი პასუხისმგებლობის აღება და ცხოვრების პრაქტიკული ასპექტები.

მიუხედავად იმისა, რომ ბავშვების და ახალგაზრდების აღქმა იმისა, თუ რა არის კეთილდღეობისა და ბედნიერების ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპონენტები, ზოგჯერ განსხვავდება, მათი შეხედულებები მსგავსია, როცა ეკითხებიან, რა იქნება მათი ბედნიერებისა და კეთილდღეობისთვის მნიშვნელოვანი, როცა მათი მშობლების ასაკს მიაღწევენ. კვლევის ყველა მონაწილე მომავალში ხედავდა თავს ოჯახთან და საკუთარ შვილებთან ერთად, კარიერითა და სამსახურით და ჯანმრთელად.

პროექტზე MYWEB მეტი ინფორმაციის მისაღებად ეწვიეთ მის ვებგვერდს.

(უ)თანასწორობის აღქმა საქართველოს სასამართლოებში - ღარიბთა გასაჭირი

სასამართლო სისტემა სახელმწიფოს ფუნქციონირების აუცილებელი ნაწილია. ამიტომაც ძალიან მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მისი კარგი მუშაობა, არამედ ის წარმოდგენები, რაც ხალხს სასამართლოების მიუკერძოებლობაზე აქვს. 2011 და 2014 წელს CRRC-საქართველომ ქვეყნის წარმომადგენლობითი ორი საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვა ჩაატარა. გამოკითხვები დაფინანსდა აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტისა (EWMI) და ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) მიერ. ეს გამოკითხვები იკვლევდა ქართველების მიერ მართლმსაჯულების სისტემის აღქმას, ცოდნას და ნდობას მის მიმართ. გამოკითხვის შედეგების მიხედვით, 2011-დან 2014 წლამდე მდგომარეობა დიდად არ შეცვლილა. თუმცა, მცირედით გაიზარდა მოსახლეობის წილი, რომელიც სრულად ეთანხმება იმას, რომ საქართველოში ყველა ადამიანი თანასწორია კანონის წინაშე - 34%-დან 2011-ში 43%-მდე 2014 წელს. მიუხედავად ამისა, ხალხის მოლოდინით, სასამართლო ყველა სოციალური ჯგუფის წარმომადგენლის მიმართ ერთნაირად მიუკერძოებელი არ იქნება.

ინტერვიუს დროს რესპონდენტები პასუხობდნენ კითხვებს, რომლებშიც მოცემული იყო რამდენიმე სცენარი სხვადასხვა ჯგუფის წარმომადგენლებზე, რომელთაც ჰიპოთეტურად ბრალი ედებოდათ ერთნაირ დანაშაულში, რაც მათ არ ჩაუდენიათ. რესპონდენტებს ეკითხებოდნენ, მათი აზრით, ვისი გამტყუნება უფრო მოსალოდნელი იყო - მდიდარი თუ ღარიბი ადამიანის, ქართველის თუ არაქართველის, მართლმადიდებლის თუ სხვა რელიგიის წარმომადგენლის, ჰეტეროსექსუალის თუ სექსუალური უმცირესობის წარმომადგენლის.

2014 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის 60%-ზე მეტი ფიქრობს, რომ ქართველებსაც და არაქართველებსაც, მართლმადიდებლებსაც და სხვა რელიგიის წარმომადგენლებსაც, ჰეტეროსექსუალებსაც და სექსუალური უმცირესობის წარმომადგენლებსაც ერთნაირი შანსი აქვთ როგორც გამართლების, ასევე დამნაშავედ ცნობის ერთსა და იმავე დანაშაულზე ბრალეულობის პირობებში, რომელიც მათ არ ჩაუდენიათ. მიუხედავად ამისა, ხალხის აზრით, იმას მეტად აქვს მნიშვნელობა, მდიდარი ხარ თუ ღარიბი - მოსახლეობის 43%-მა უპასუხა, რომ უფრო მოსალოდნელია, ღარიბი ადამიანი ჩაითვალოს დამნაშავედ. თუმცა, მნიშვნელოვანია, რომ ყველაზე ხშირი პასუხი, რომელსაც 2014 წელს მოსახლეობის 49% პასუხობდა, იყო ის, რომ მდიდარსაც და ღარიბსაც ერთნაირი შანსი ჰქონდათ როგორც გამართლების, ისე დამნაშავედ ცნობის. საინტერესოა, რომ დედაქალაქის მაცხოვრებელთა 52% ამბობს, რომ უფრო მოსალოდნელია, ღარიბი ადამიანი ჩაითვალოს დამნაშავედ და მხოლოდ 40% თვლის, რომ მდიდარს და ღარიბს სასამართლოში გამართლების თუ გამტყუნების ერთნაირი შანსი აქვთ. აქედან გამომდინარე, ქვეყნის დანარჩენ მოსახლეობასთან შედარებით, თბილისის მოსახლეობა სასამართლოს მიუკერძოებლად უფრო ნაკლებად აღიქვამს.

შენიშვნა: „არ ვიცი“ და „უარი პასუხზე“ პასუხები დიაგრამაზე წარმოდგენილი არ არის.

ამრიგად, მიუხედავად იმისა, რომ 2011-დან 2014 წლამდე მცირედით გაიზარდა მოსახლეობის აღქმა იმისა, რომ საქართველოში ყველა ადამიანი თანასწორია კანონის წინაშე, მოსახლეობის თითქმის ნახევარი მაინც არ ელოდება, რომ სასამართლო თანასწორად მოექცევა მდიდარ და ღარიბ ადამიანებს.

მართლმსაჯულების შესახებ გამოკითხვებზე მეტი ინფორმაციის მისაღებად გადახედეთ მონაცემებს აქ. ორივე წლის გამოკითხვის შედარებითი ანგარიში იხილეთ აქ.

ჰომოფობია საქართველოში: ნაწილი 5

ამ ბლოგში წარმოდგენილია 2013 წლის 17 მაისის გამოკითხვის შედეგების საფუძველზე შემუშავებული რეკომენდაციები. წინა ბლოგები ამ თემაზე შეგიძლიათ იხილოთ აქ: ნაწილი 1, ნაწილი 2, ნაწილი 3, ნაწილი 4.

როგორც წინა ბლოგებში იყო განხილული, თბილისის ზრდასრული მოსახლეობის გამოკითხვის შედეგად დადგენილი ფაქტორები (პრედიქტორები), რომლებიც ჰომოფობიის დონეს განსაზღვრავს, შემდეგია:

• სქესი - მამაკაცებს უფრო ახასიათებთ ჰომოფობიური შეხედულებები, ვიდრე ქალებს;
• განათლების დონე - უფრო განათლებულ ადამიანებს ნაკლებად ახასიათებთ ჰომოფობიური შეხედულებები, ვიდრე ნაკლებ განათლებულებს;
• ტოლერანტობა და ლიბერალური ღირებულებები - ისინი, ვინც არ იზიარებენ ასეთ ღირებულებებს, უფრო ნეგატიურად არიან განწყობილი ჰომოსექსუალების მიმართ;
• იმის რწმენა, რომ ჰომოსექსუალები საფრთხეს წარმოადგენენ საქართველოსთვის - ვინც ასე ფიქრობს, უფრო ნეგატიურად არის განწყობილი ჰომოსექსუალების მიმართ.

ეს ემპირიული მიგნებები მნიშვნელოვან ინფორმაციას აწვდის პოლიტიკოსებს საკანონმდებლო ცვლილებებისთვის, რომლებიც მიზნად უნდა ისახავდეს ჰომოფობიური შეხედულებების შემცირებას და ტოლერანტობისა და უმცირესობების უფლებების პატივისცემის გაძლიერებას.

ჩვენი რეკომენდაციაა, რომ მიზნობრივი ინტერვენციები გატარდეს საკანონმდებლო და საგანმანათლებლო სფეროებში. კანონმდებლობის დახვეწა მნიშვნელოვანია, რადგან საქართველოს კანონები ჯერ კიდევ ვერ იძლევა უმცირესობების უფლებების დაცვის სათანადო გარანტიებს ისევე, როგორც შესაბამისი კანონების დაცვის ეფექტურ მექანიზმებს. საკანონმდებლო ხარვეზი განსაკუთრებით თვალნათელი ხდება, როდესაც საქმე სექსუალურ უმცირესობებს ეხება. ანტიდისკრიმინაციულმა კანონმა, რომელზე მუშაობაც საქართველოს მთავრობამ 2014 წლის აპრილში დაიწყო, საზოგადოებაში აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია, რაშიც, სავარაუდოდ, ეკლესიის პოზიციასაც მიუძღვოდა თავისი წილი. თავდაპირველად, ეს კანონპროექტი მიზნად ისახავდა სექსუალური უმცირესობების წარმომადგენლების უფლებების დაცვას და თანასწორობის დაცვის ინსპექტორის პოზიციის შექმნას ისევე, როგორც ჯარიმების დაწესებას დისკრიმინაციისთვის. მაგრამ ეკლესიის და სხვა, არარელიგიური, გაერთიანებების ზეწოლის შედეგად, პარლამენტში წარდგენილი ვერსია ბევრად რბილი იყო და მასში არ იყო გაწერილი უმცირესობების წარმომადგენლების უფლებების დაცვის კონკრეტული მექანიზმები.

შესაბამისად, ჩვენი რეკომენდაციაა, რომ საქართველოს მთავრობა არ მოექცეს რელიგიური ან სხვა ორგანიზაციების გავლენის ქვეშ, როდესაც საქმე უმცირესობათა უფლებების დაცვის შესახებ კანონმდებლობის შემუშავებას ეხება; რომ ანტიდისკრიმინაციული კანონი უმცირესობების უფლებების დაცვის ეფექტურ საშუალებას უნდა წარმოადგენდეს და უნდა უზრუნველყოს მათი უფლებების დაცვა ეფექტური აღმასრულებელი მექანიზმების მეშვეობით.

კვლევის შედეგებმა გვიჩვენა, რომ თბილისის ზრდასრული მოსახლეობის ჰომოფობიური შეხედულებები დამოკიდებულია განათლების დონეზე. ეს მიგნება უნიკალური არაა: განათლების მაღალი დონე ბევრ ქვეყანაში უკავშირდება ლიბერალურ შეხედულებებს და ტოლერანტობას, მაშინაც კი, როდესაც ფორმალური განათლების სისტემა მიზანმიმართულად არ ახალისებს ლიბერალურ ღირებულებებს. შესაბამისად, ძნელია არ დავაფასოთ განათლების მნიშვნელობა ჰომოფობიასთან და ზოგადად, შეუწყნარებლობასთან ბრძოლაში.

საქართველოს საჯარო სკოლების უფროსკლასელები 2006 წლიდან გადიან სამოქალაქო განათლების კურსს, რომლის ფარგლებშიც ისწავლება ისეთი საკითხები, როგორიცაა, მაგალითად, ადამიანის უფლებები, გენდერული თანასწორობა, სახელმწიფოს სტრუქტურა, საერთაშორისო სამართლის დოკუმენტები, არჩევნები. მიუხედავად იმისა, რომ ამ კურსის მაღალი ეფექტურობა ჯერ არაა დამტკიცებული, მას ნამდვილად აქვს პოტენციალი, ხელი შეუწყოს ლიბერალური ღირებულებების ჩამოყალიბებას და განსხვავებულობის მიმღებლობას საზოგადოებაში.

ჩვენი რეკომენდაციაა, საქართველოს განათლების და მეცნიერების სამინისტრომ:

• გააძლიეროს სამოქალაქო განათლების არსებული კურსი და ის დაწყებით კლასებშიც შეიტანოს.
• შეიმუშავოს და განახორციელოს საფუძვლიანი ტრენინგი სამოქალაქო განათლების მასწავლებლებისთვის, სადაც აქცენტი იქნება ისეთ საკითხებზე, როგორებიცაა: თანასწორობა, ტოლერანტობა და ადამიანის უფლებები.

სასურველია, მოცემული რეკომენდაციები მთელი ქვეყნის მასშტაბით განხორციელდეს, რათა ამ აქტივობებს დადებითი გავლენა ჰქონდეს არა მხოლოდ თბილისის, არამედ მთელი საქართველოს მოსახლეობაზე.