როგორ განსხვავდება სამსახურით კმაყოფილება სამუშაოს პროფილის მიხედვით?

რიგი დარგებისა, მათ შორის ეკონომიკა, სოციოლოგია და ფსიქოლოგია, შეისწავლის სამსახურით კმაყოფილებასთან დაკავშირებულ საკითხებს. CRRC-ის 2013 წლის კავკასიის ბარომეტრის მონაცემების გამოყენებით, ეს ბლოგი წარმოაჩენს, თუ როგორ განსხვავდება სამსახურითკმაყოფილება სამუშაოსპროფილის მიხედვით.

2013 წელს კავკასიის ბარომეტრმა პირველად გამოიყენა შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის პროფესიების სტანდარტული კლასიფიკაცია (ISCO-08),რომ გაეზომა რესპონდენტების დასაქმების სტატუსი (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „სამუშაოს პროფილი“). სამსახურითკმაყოფილების გასაზომად კი გამოიყენეს შემდეგი კითხვები:

• „რამდენად ეთანხმებით ან არ ეთანხმებით შემდეგ მოსაზრებას: ვაკეთებ საქმეს, რომელიც ბევრ ადამიანს სჭირდება“.

• „ზოგადად რამდენად კმაყოფილი ან რამდენად უკმაყოფილო ხართ თქვენი სამსახურით?“

• „რამდენად ეთანხმებით ან არ ეთანხმებით შემდეგ მოსაზრებას: ვგრძნობ, რომ სამსახურში ჩემს შრომას აფასებენ.“

CRRC-ის 2013 წლის კავკასიის ბარომეტრის მონაცემების თანახმად, სხვადასხვა სამუშაოს პროფილის მქონე ქართველებსსამსახურით კმაყოფილების სხვადასხვა დონე აქვთ. ქართველებს, რომლებსაც ე.წ. „მაღალი პროფილის“ სამსახური აქვთ (75%) ორჯერ უფრო მეტად ფიქრობენ, რომ აკეთებენ ბევრი ადამიანისთვის საჭირო საქმეს, ვიდრე „დაბალი პროფილის“ სამსახურის მქონენი (40%). 

დიაგრამა 1 ¹

შესაბამისად, სამსახურით კმაყოფილება განსხვავდება სამუშაოსპროფილის მიხედვით. დასაქმებული ქართველებიდან, ვინც გამოხატასაკუთარი სამსახურით კმაყოფილება, დიდია„მაღალი პროფილის“ სამსახურის მქონე ადამიანების წილი. 

მსგავსი ლოგიკით, რესპონდენტების რაოდენობა, რომლებიც ეთანხმება მოცემულობას: „ვგრძნობ, რომ სამსახურში ჩემს შრომას აფასებენ“ თითქმის ორჯერ მეტია „მაღალი პროფილის“ სამუშაოს (47%), ვიდრე „დაბალი პროფილის“ სამუშაოს მქონე პირებში (25%).

ქართველებში სამსახურით კმაყოფილება განსხვავდება სამუშაოს პროფილის მიხედვით. ზემოთ მოყვანილი დიაგრამები წარმოაჩენენ განსხვავებას: დასაქმებულები, რომლებსაც სჯერათ, რომ სხვებისთვის მნიშვნელოვან საქმეს აკეთებენ და გრძნობენ, რომ სამსახურში მათ შრომას აფასებენ, უფრო დიდი ალბათობით„მაღალი პროფილის“ სამსახურის მქონენი არიან (მენეჯერები, მაღალკვალიფიციური სპეციალისტები). საქართველოსა და სამხრეთ კავკასიაში სამუშაოს პროფილის შესახებ უფრო მეტი ინფორმაციისთვის ესტუმრეთ CRRC-ის ვებგვერდს ან მოიძიეთ მონაცემები მონაცემთა ონლაინ ანალიზის გვერდის გამოყენებით.

---

1 შენიშვნა: კითხვარში მოცემული სამსახურის პროფილის აღმნიშვნელი კითხვა მოიცავდა პასუხის შემდეგ ვარიანტებს: მენეჯერი; მაღალკვალიფიციური სპეციალისტი; შუალედური რგოლის სპეციალისტი ან ტექნიკოსი; ოფისში მომუშავე დამხმარე პერსონალი; მომსახურების ან სავაჭრო სფეროს მუშაკი; სოფლის მეურნეობის / მეტყევეობის / მეთევზეობის დარგის კვალიფიციური მუშაკი; ხელოსანი და მონათესავე პროფესიების მუშაკი; სამრწეველო დანადგარების, მოწყობილობების, მანქანების ოპერატორი / ამწყობი; არაკვალიფიციური მუშა და შეიარაღებულ ძალებში მომუშავე პერსონალი. თითოეული ვარიანტი შეესაბამება კვალიფიკაციის, ანაზღაურებისა და პრესტიჟის სხვადასხვა დონეს. ამ ბლოგისთვის ვარიანტები „მენეჯერი“ და „მაღალკვალიფიციური სპეციალისტი“ დაჯგუფდა ერთად „მაღალი პროფილის“ კატეგორიაში მაშინ, როდესაც დანარჩენი ვარიანტები „დაბალი პროფილის“ საქმიანობებში გაერთიანდა. პასუხის ვარიანტები „არ ვიცი“ და „უარი პასუხზე“ დასაქმებულთა მხოლოდ 3% დააფიქსირა. შესაბამისად, ისინი უგულებელყოფილნი იყვნენ ანალიზის პროცესში. აღსანიშნავია, რომ ბლოგში მოცემული დაკვირვებები შეესაბამება ქართველთა მხოლოდ იმ ნაწილს, რომლებმაც ინტერვიუს პროცესში სამსახურის ქონა დააფიქსირეს (გამოკითხულთა 39%), ხოლო თანაფარდობა მაღალი და დაბალი პროფილის პროფესიებს შორის არ არის თანაბარი (23% და 77%).^↩

ივარჯიშე და იყავი ბედნიერი

საყოველთაოდ ცნობილია, რომ ვინც რეგულარულად ვარჯიშობს, უფრო ჯანმრთელია, ვიდრე ის, ვინც პასიურად ცხოვრობს. მაგრამ ასევე საინტერესოა, არის თუ არა რეგულარულად მოვარჯიშე უფრო ბედნიერიც? ბრისტოლის უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებული კვლევის თანახმად, ადამიანები, რომლებიც რეგულარულად ვარჯიშობენ, ზოგადად უფრო ბედნიერები არიან, უკეთ მუშაობენ და ნაკლებად განიცდიან სტრესს. უფრო მეტიც, ბევრმა კვლევამ ცხადჰყო, რომ ფიზიკური ვარჯიში დეპრესიას ებრძვის და განწყობას აუმჯობესებს, რაც ვარჯიშისას ნეიროგენეზის და ენდორფინების გამოყოფის ხარჯზე ხდება. CRRC-ის 2013 წლის კავკასიის ბარომეტრის მონაცემებზე დაყრდნობით, ეს ბლოგი იკვლევს, არიან თუ არა ფიზიკურად აქტიური ადამიანები საქართველოში უფრო ბედნიერები და უფრო კმაყოფილები საკუთარი ცხოვრებით იმათთან შედარებით, ვინც არ ვარჯიშობს. ამასთან, ბლოგი გააანალიზებს, ვინ უფრო მეტად ვარჯიშობს, ქალი თუ კაცი, და სად უფრო აქტიურია მოსახლეობა: თბილისში, სხვა ქალაქებსა თუ სოფლებში.

ფიზიკური ვარჯიშის ბევრი დადებითი მხარის მიუხედავად, საქართველოში, ისევე როგორც ამერიკასა და ევროკავშირში, არც ისე ბევრი ადამიანია ფიზიკურად აქტიური. კავკასიის ბარომეტრის მონაცემებით (იხ. დიაგრამა 1), საქართველოს მოსახლეობის 16% ვარჯიშობს კვირაში ორ საათს მაინც. რაც შეეხება სქესებს შორის განსხვავებას, საქართველოში მცხოვრები მამაკაცები (22%) ფიზიკურად ორჯერ უფრო აქტიურები არიან, ვიდრე ქალები (10%).

დიაგრამა 1[1]

---

[3] შენიშვნა: კითხვისას „ზოგადად რამდენად კმაყოფილი ხართ თქვენი ახლანდელი ცხოვრებით“ გამოყენებული იყო 10-ბალიანი სკალა. ამ დიაგრამაზე ეს სკალა შეიცვალა 5-ბალიანი სკალით, სადაც კოდები ‘1’ და ’2’ დაჯგუფდა კატეგორიაში „ძალიან ბედნიერი“, კოდები ‘3’ და ‘4’ - კატეგორიაში ‘2’, კოდები ‘5’ და ‘6’ - კატეგორიაში ‘3’, კოდები ‘7’ და ‘8’ - კატეგორიაში ‘4’ და კოდები ‘9’ და ‘10’ - კატეგორიაში „ძალიან კმაყოფილი.“ ვარიანტები „არ ვიცი“ და „უარი პასუხზე“ ანალიზიდან გამოირიცხა.

მონაცემების თანახმად, თბილისსა და სხვა ქალაქებში მცხოვრები ხალხი ფიზიკურად უფრო აქტიურია, ვიდრე სოფლებში მცხოვრები ადამიანები: თბილისის მოსახლეობის 22% და სხვა ქალაქებში მცხოვრები მოსახლეობის 20% რეგულარულად ვარჯიშობს მაშინ, როცა სოფლის მოსახლეობის მხოლოდ 9% ვარჯიშობს კვირაში 2 საათს მაინც.

დიაგრამა 2[2]

კვლევის შედეგებით, ფიზიკურად აქტიური ადამიანები უფრო კმაყოფილები არიან დღევანდელი ცხოვრებით. ქვემოთ მოყვანილი დიაგრამა აჩვენებს, რომ მათგან, ვინც ვარჯიშობს, 40% კმაყოფილია საკუთარი ცხოვრებით მაშინ, როცა ეს მაჩვენებელი 33%-მდე მცირდება არააქტიურ მოსახლეობაში. განსხვავება კიდევ უფრო თვალსაჩინოა მათთან, ვინც უკმაყოფილია საკუთარი ცხოვრებით: მათი 18%, ვინც ვარჯიშობს, და მათი 31%, ვინც არ ვარჯიშობს, ცხოვრებით კმაყოფილი არ არის.

დიაგრამა 3[3]

ამრიგად, საქართველოში მოსახლეობის დაახლოებით იგივე რაოდენობა ვარჯიშობს რეგულარულად, რაც ამერიკასა და ევროკავშირის ქვეყნებში. ასევე, ბედნიერებისა და ცხოვრებით კმაყოფილების დონე უფრო მაღალია ფიზიკურად აქტიურ მოსახლეობაში.

თუ გსურთ, მეტი გაიგოთ ფიზიკურ აქტივობასა და ბედნიერებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე სამხრეთ კავკასიაში, ესტუმრეთ CRRC-ის ვებგვერდს ან მოიძიეთ მონაცემები მონაცემთა ონლაინ ანალიზის სისტემის გამოყენებით. 

[1] შენიშვნა: კითხვისას „ზოგადად რამდენად ბედნიერი ხართ“ გამოყენებული იყო 10-ბალიანი სკალა. ამ დიაგრამაზე ეს სკალა შეიცვალა 5-ბალიანი სკალით, სადაც კოდები ‘1’ და ’2’ დაჯგუფდა კატეგორიაში „ძალიან ბედნიერი“, კოდები ‘3’ და ‘4’ - კატეგორიაში ‘2’, კოდები ‘5’ და ‘6’ - კატეგორიაში ‘3’, კოდები ‘7’ და ‘8’ - კატეგორიაში ‘4’ და კოდები ‘9’ და ‘10’ - კატეგორიაში „ძალიან ბედნიერი.“ ვარიანტები „არ ვიცი“ და „უარი პასუხზე“ ანალიზიდან გამოირიცხა. 

[2] შენიშვნა: კითხვისას „ზოგადად რამდენად კმაყოფილი ხართ თქვენი ახლანდელი ცხოვრებით“ გამოყენებული იყო 10-ბალიანი სკალა. ამ დიაგრამაზე ეს სკალა შეიცვალა 5-ბალიანი სკალით, სადაც კოდები ‘1’ და ’2’ დაჯგუფდა კატეგორიაში „ძალიან ბედნიერი“, კოდები ‘3’ და ‘4’ - კატეგორიაში ‘2’, კოდები ‘5’ და ‘6’ - კატეგორიაში ‘3’, კოდები ‘7’ და ‘8’ - კატეგორიაში ‘4’ და კოდები ‘9’ და ‘10’ - კატეგორიაში „ძალიან კმაყოფილი.“ ვარიანტები „არ ვიცი“ და „უარი პასუხზე“ ანალიზიდან გამოირიცხა.

აქტიური და დასაქმებული

ნიშნავს კი მეტი თავისუფალი დრო იმას, რომ უფრო მეტის გაკეთება შეგვიძლია? CRRC-ის 2013 წლის კავკასიის ბარომეტრის გამოკითხვის თანახმად, ამ კითხვაზე პასუხი არც ისეთი მარტივია. უმუშევრობა შეიძლება ნიშნავდეს, რომ თქვენს განკარგულებაში უფრო მეტი დროა. თუმცა, ეს იმასაც შეიძლება ნიშნავდეს, რომ დასაქმებულებთან შედარებით ნაკლები შესაძლებლობა და რესურსები გაქვთ სხვადასხვა სახის აქტივობაში ჩასართავად. ეს ბლოგი განიხილავს აქტივობებს, რომლებშიც ადამიანები ერთვებიან და აღწერს განსხვავებებს მათ შორის, ვისაც აქვს და ვისაც არ აქვს სამსახური.

2013 წლის კავკასიის ბარომეტრის მონაცემების მიხედვით, ქართველების 40% ან დაქირავებულია (25%), ან თვითდასაქმებული (14%). მათგან კი, ვისაც სამსახური არ აქვს, 25% უმუშევარია, 17% - პენსიონერი, 12% - დიასახლისი, 4% - სტუდენტი და 2% - შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირი. შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ მათ ვინც მუშაობს, უმუშევრებთან შედარებით ნაკლები დრო აქვთ სხვადასხვა სახის აქტივობებში მონაწილეობის მისაღებად. თუმცა, CRRC-ის კავკასიის ბარომეტრის მონაცემები აჩვენებს, რომ ისინი, ვინც მუშაობენ, უფრო ხშირად ერთვებიან სხვადასხვა აქტივობებში, ვიდრე უმუშევრები.

დასაქმებულები უფრო მეტად იღებენ მონაწილეობას ისეთ აქტივობებში, რომლებიც ახალი ხალხის გაცნობას და სხვების დახმარებას გულისხმობს. დასაქმებულთა 25%-მა თქვა, რომ ბოლო 6 თვის განმავლობაში იყო მოხალისე ანაზღაურების გარეშე, 23% კი დაესწრო საჯარო შეხვედრას. რაც შეეხება უმუშევრებს, მხოლოდ 17% და 13%-მა გააკეთა იგივე. ასევე, კითხვაზე, შეასრულეს თუ არა რაიმე სამუშაო ბოლო ერთი კვირის განმავლობაში, ერთი საათით მაინც, ოჯახის ან ახლო ნათესავის კერძო ბიზნესისთვის, უფრო მეტმა დასაქმებულმა გასცა დადებითი პასუხი, ვიდრე უმუშევარმა.

შენიშვნა: გრაფიკზე მოცემულია მხოლოდ „დიახ“ პასუხის პროცენტული მაჩვენებლები. გრაფიკზე არ არის გამოსახული „არა“, „არ ვიცი“ და „უარი პასუხზე“ პასუხის მონაცემები. დიაგრამა აღწერს მხოლოდ იმ რესპონდენტების პასუხებს, რომლებიც დასაქმებულები ან უმუშევრები არიან. დიასახლისების, სტუდენტების, პენსიონერების და შეზღუდულის შესაძლებლობების მქონე პირების პასუხები დიაგრამაზე წარმოდგენილი არ არის.

უფრო მეტიც, პოლიტიკური მონაწილეობის თვალსაზრისით, დასაქმებული ადამიანები უფრო მეტ ჩართულობას აჩვენებენ. დაახლოებით 90% ორივე ჯგუფისა, დასაქმებულებისა და უმუშევრებისა, ამბობს, რომ შემდეგ კვირას რომ  საპრეზიდენტო არჩევნები ტარდებოდეს, მონაწილეობას მიიღებდა. თუმცა, კითხვაზე, მიიღეს თუ არა მონაწილეობა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, დასაქმებულთა 90% და უმუშევრების 81% ამბობს, რომ ხმა მისცა. უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, ამ კონკრეტულ არჩევნებზე ამომრჩეველთა აქტივობა მხოლოდ 59.75% იყო. რესპონდენტთა რაოდენობა, რომლებიც ამბობენ, რომ არჩევნებში მონაწილეობა მიიღეს, ან მომავალში მიიღებენ, როგორც წესი, აქტივობის რეალურ მაჩვენებლებს აღემატება. ამ განსხვავებას  მრავალი მიზეზი აქვს; თუმცა ამ მიზეზების განხილვა ამ ბლოგის მიზანი არ არის.

დასაქმებულები და უმუშევრები ჰგვანან ერთმანეთს ინტერნეტის მოხმარების სიხშირით. თუმცა, რამდენადმე განსხვავებულია მათი საქმიანობა ინტერნეტში. როგორც 2013 წლის კავკასიის ბარომეტრი აჩვენებს, დასაქმებულთა 36% და უმუშევართა 31% ყოველდღე იყენებს ინტერნეტს. ინტერნეტის მოხმარების დროს ყველაზე ხშირად განხორციელებული აქტივობები მსგავსია ორივე ჯგუფისთვის - უმეტესად, ადამიანები ინტერნეტს სოციალურ ქსელებზე შესასვლელად ან ინფორმაციის მოსაძიებლად იყენებენ. თუმცა, არსებობს განსხვავება სიხშირეებში ჯგუფებს შორის - დასაქმებულები ნაკლებად იყენებენ ინტერნეტს სოციალურ ქსელებში შესასვლელად და უფრო მეტად ინფორმაციის მოსაძიებლად. ისინი, ასევე, მეტად გზავნიან და იღებენ ელექტრონულ წერილებს, რაც შესაძლოა, მათ სამსახურს უკავშირდებოდეს.

შენიშვნა: გრაფიკზე წარმოდგენილია მხოლოდ რესპონდენტების მიერ დასახელებული აქტივობების სიხშირე. რესპონდენტებს ბარათზე ჩამოთვლილი აქტივობებიდან მაქსიმუმ სამი პასუხის დასახელება შეეძლოთ. დიაგრამა აღწერს მხოლოდ იმ რესპონდენტების პასუხებს, რომლებიც დასაქმებულები ან უმუშევრები არიან. დიასახლისების, სტუდენტების, პენსიონერების და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირების პასუხები დიაგრამაზე წარმოდგენილი არ არის.

აღწერილ  განსხვავებებზე საუბრისას მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს, რომ დასაქმებულებს და უმუშევრებს შორის არ არის მნიშვნელოვანი დემოგრაფიული განსხვავებები. ისინი თანაბრად არიან განაწილებული გეოგრაფიულად და სქესის მიხედვით. რაც შეეხება ასაკს, უმუშევართა შორის 18-დან 35-წლამდე ადამიანების რაოდენობა უფრო მეტია (45% უმუშევრებს შორის, 35% დასაქმებულებს შორის). მიუხედავად იმისა, რომ ფინანსური ფაქტორები მნიშვნელოვანია, მხოლოდ ისინი ვერ ახსნიან სოციალურ ჩართულობასთან დაკავშირებულ განსხვავებებს, რადგან ისეთი აქტივობები, როგორებიცაა მოხალისეობა, საჯარო შეხვედრებზე დასწრება და ხმის მიცემა, არ მოითხოვს სერიოზულ ფინანსურ რესურსებს.

ამრიგად, ადამიანები, რომლებიც მუშაობენ, უფრო მეტად არიან ჩართულნი სხვა სოციალურ აქტივობებში, ვიდრე ისინი, ვინც არ მუშაობენ. ამ განსხვავებების მიღმა ფინანსურის გარდა, სოციალური ფაქტორებიც შეიძლება იდგეს. შესაძლოა, მათ, ვინც მუშაობს, მეტი შესაძლებლობა აქვთ სხვადასხვა აქტივობაში ჩასართავად, რადგან მეტი კავშირები აქვთ იქიდან გამომდინარე, რომ სამსახურის გამო გარკვეული სოციალური ქსელის წევრები არიან. შესაძლოა, პირიქით, სამსახური იმიტომ აქვთ, რომ უკვე ჰქონდათ მეტი სოციალური კავშირები და შესაბამისად, იყვნენ და არიან სხვადასხვა აქტივობაში აქტიურად ჩართული. ამ საკითხზე ზუსტი პასუხის გაცემა არ შეგვიძლია, თუმცა, მისი პოვნა მნიშვნელოვანია, რადგან, 2013 წლის კავკასიის ბარომეტრის თანახმად, საქართველოში საკმარისად არიან უმუშევარი ადამიანები (25%), რომელთაც შესაძლოა, ჰქონდეთ თავისუფალი დრო, რომელიც შეიძლება, კარგი საქმის გასაკეთებლად გამოიყენონ.

თქვენი აზრით, რატომ არიან უმუშევრები უფრო ნაკლებად ჩართული ბლოგში აღწერილ აქტივობებში? რატომ არ მონაწილეობენ უმუშევრები ამ სოციალურ აქტივობებში? ეს მხოლოდ ეკონომიკურ ფაქტორებთანაა დაკავშირებული თუ არსებობს სხვა ფაქტორებიც, რომლებსაც ამ მიგნებების ახსნა შეუძლიათ?

გაგვიზიარეთ თქვენი მოსაზრებები CRRC-ის ფეისბუქის გვერდზე.

ფატალიზმი, ეკონომიკური კეთილდღეობა და განათლება საქართველოში

„ჩვენ მხოლოდ დღევანდელი დღით ვცხოვრობთ“ - ამ ფრაზით რაჰმატო და კიდანუ¹ აღწერენ იმ ადამიანთა განწყობას, ვინც ხელი ჩაიქნია ცხოვრებაზე. მათ არ იციან და არც სურთ იცოდნენ, რას უნდა ელოდონ ხვალ. ეს არის მდგომარეობა, როდესაც მხოლოდ დღიდან დღემდე არსებობ და არ გაქვს მომავლის იმედი. საკუთარი თავის ასეთ უმწეო მდგომარეობაში წარმოდგენა მომავალთან მიმართებაში ფატალიზმის სახელითაა ცნობილი. მ. ჭაბაშვილის უცხო სიტყვათა ლექსიკონის მიხედვით, ფატალიზმი [ლათ. fatalis - საბედისწერო] ბედისწერის არსებობის, წინასწარ განსაზღვრული ბედის გარდუვალობის რწმენაა. რატომ არის მნიშვნელოვანი ფატალიზმის შესწავლა? სტროჰანის და სიუს², ვუს და შაპიროს³, ასევე რუიუს⁴ კვლევებმა დაადასტურა, რომ ფატალისტური დამოკიდებულების გათვალისწინება ადამიანების ქცევის საკმაოდ ფართო სპექტრის ახსნაში გვეხმარება. მაგალითად, დადასტურდა ფატალიზმის კავშირი ისეთ ქცევებთან, როგორებიცაა: ფულის შეგროვება, პროფესიის არჩევა, ჯანმრთელობაზე ზრუნვა და ბუნებრივი კატასტროფებისადმი მზაობაც კი. წინამდებარე ბლოგი მიზნად ისახავს ფატალიზმის მიმართების დადგენას ეკონომიკურ კეთილდღეობასთან და განათლების დონესთან საქართველოში.

CRRC-ის 2013 წლის კავკასიის ბარომეტრის მონაცემების მიხედვით, ქართველების უმრავლესობა (39%) არ ამჟღავნებს ფატალიზმს და მეტად იხრება შემდეგი მოსაზრებისკენ: „ადამიანები თავად განაგებენ საკუთარ ბედს.“ თუმცა, არც თუ ისე მცირეა საპირისპირო შეხედულების მქონე ადამიანთა რიცხვიც. ქართველების დაახლოებით მეოთხედი (28%) ეთანხმება იმ მოსაზრებას, რომ „ცხოვრებაში ყველაფერი ბედისწერას ემორჩილება“ (იხ. დიაგრამა 1)⁵.

დიაგრამა 1

რა შედეგამდე შეიძლება, მიგვიყვანოს ფატალიზმმა? კავკასიის ბარომეტრის მონაცემების მიხედვით, საქართველოში ფატალიზმი და ეკონომიკური კეთილდღეობა ერთმანეთთან უარყოფით მიმართებაშია. ოცდათხუთმეტი პროცენტი მოსახლეობის იმ ნაწილისა, რომელიც საკუთარ ეკონომიკურ მდგომარეობას აღწერს, როგორც „ცუდს“, ფიქრობს, რომ „ცხოვრებაში ყველაფერი ბედისწერას ემორჩილება.“ მაშინ, როცა „კარგი“ ეკონომიკური მდგომარეობის მქონე მოსახლეობის მხოლოდ 19% იზიარებს იგივე რწმენას (იხ. დიაგრამა 2)⁶. რა განაპირობებს ამ ურთიერთმიმართებას? ეკონომიკური მეცნიერება ფატალიზმს განიხილავს, როგორც ეკონომიკურ საქმიანობაში კაპიტალის დაბანდების ერთ-ერთ ხელისშემშლელ ფაქტორს⁷. ფატალისტები თავს იკავებენ ფულის ინვესტირებისგან, რადგან არ სჯერათ, რომ საკუთარ ცხოვრებაში რაიმეს შეცვლა შეუძლიათ. მსგავსი პესიმისტური განწყობა მათ შეიძლება ეკონომიკური კეთილდღეობის ზრდის სხვა საშუალებების მიმართაც გამოამჟღავნონ.

დიაგრამა 2

დერკონი და ტაფესი ფატალისტურ ხედვასა და ეკონომიკურ მდგომარეობას შორის ურთიერთმიმართებას ჩაკეტილ წრეს ადარებენ. როდესაც ადამიანს არ სჯერა, რომ შეუძლია შეცვალოს საკუთარი ცხოვრება, მისი მოქმედების მოტივაციაც მცირდება. ის აღარ ეძებს საკუთარი მდგომარეობის გაუმჯობესების გზებს (მათ შორის, არ ზრუნავს საკუთარ ეკონომიკურ კეთილდღეობაზე). უმოქმედობა კი, თავის მხრივ, პოზიტიური ცვლილებების განხორციელების უუნარობის რწმენას ამყარებს.

რა როლს თამაშობს აქ განათლება? განათლება არამარტო მეტი ინფორმაციის მიღებას, არამედ უნარების განვითარებასა და პრაქტიკაში მათ რეალიზაციასაც უზრუნველყოფს⁸. შესაბამისად, რუიუს აზრით, განათლების დონის ზრდის კვალდაკვალ უნდა ვლინდებოდეს ფატალიზმის შესუსტების ტენდენცია. მისი კვლევით ფატალიზმსა და განათლებას შორის მართლაც დადგინდა ძლიერი უარყოფითი კორელაცია.

დიაგრამა 3

კავკასიის ბარომეტრის შედეგების მიხედვით, განათლების დონესა და ფატალიზმს შორის საქართველოშიც უარყოფითი მიმართებაა. ორმოცდაერთი პროცენტი საქართველოს მოსახლეობის იმ ნაწილისა, რომელსაც მხოლოდ დაწყებითი განათლება აქვს, იხრება მოსაზრებისკენ, რომ „ცხოვრებაში ყველაფერი ბედისწერას ემორჩილება“ მაშინ, როცა უმაღლესი განათლების მქონეთა მხოლოდ 22% იზიარებს იგივე შეხედულებას (იხ. დიაგრამა 3)⁹.

დასკვნის სახით, შეგვიძლია, ვთქვათ, რომ საქართველოში ფატალიზმი უარყოფით მიმართებაშია მოსახლეობის ეკონომიკურ მდგომარეობასთან (თუმცა, ვერაფერს ვიტყვით მათ შორის არსებულ მიზეზ-შედეგობრივ კავშირზე). ფატალისტური ხედვის მქონე საქართველოს მოსახლეობა, საპირისპირო შეხედულებების მქონე თანამემამულეებთან შედარებით, უფრო ნაკლებად აფასებს საკუთარ ეკონომიკურ მდგომარეობას, როგორც კარგს. უარყოფითი ურთიერთმიმართება შეიმჩნევა განათლების დონესა და ფატალიზმს შორისაც: განათლების დონის ზრდის კვალდაკვალ მცირდება ფატალიზმი, რაც საქართველოს მოსახლეობის შემთხვევაშიც დერკონის და ტაფესის მიერ აღწერილი ჩაკეტილი წრის გარღვევაში განათლების როლზე მიუთითებს.

თამუნა ჩხაიძე

---

1 Bernard, T., Dercon, S., & Taffesse, A. S. (2011). Beyond fatalism-an empirical exploration of self-efficacy and aspirations failure in Ethiopia ^↩

2 Straughan, P. T., & Seow, A. (1998). Fatalism reconceptualized: a concept to predict health screening behavior. Journal of Gender, Culture and Health, 3(2), 85-100.^↩

Shapiro, J., & Wu, S. (2011). Fatalism and savings. The Journal of Socio-Economics, 40(5), 645-651.^↩

Ruiu, G. (2014). The perverse effect of fatalism on entrepreneurial selection. In: Economics Bulletin. 2014, vol. 34, issue 2, pages 901-922 RePEc:ebl:ecbull:eb-13-00841.^↩

6 კითხვარში გამოყენებული იყო 10-ბალიანი სკალა, სადაც კოდი 1 შეესაბამებოდა პასუხს „ცხოვრებაში ყველაფერი ბედისწერას ემორჩილება“, ხოლო კოდი 10 - პასუხს „ადამიანები თავად განაგებენ საკუთარ ბედს.“ პასუხების დაჯგუფების შედეგად 10-ბალიანი სკალის ნაცვლად მივიღეთ 3-ბალიანი სკალა (პასუხის ვარიანტები 1, 2, 3 და 4 გაერთიანდა პასუხში „ცხოვრებაში ყველაფერი ბედისწერას ემორჩილება“, 5 და 6 - პასუხში „ნეიტრალური“, ხოლო 7, 8, 9 და 10 - პასუხში „ადამიანები თავად განაგებენ საკუთარ ბედს“).^↩

6 პასუხების დაჯგუფების შედეგად, ვარიანტები „ფული არ გვყოფნის საკვებზე“ და „ფული გვყოფნის მხოლოდ საკვებზე, მაგრამ არ გვყოფნის ტანსაცმელზე“ გაერთიანდა კატეგორიაში „ცუდი ეკონომიკური მდგომარეობა“. პასუხის ვარიანტები „ფული გვყოფნის საკვებზეც და ტანსაცმელზეც, მაგრამ არ გვაქვს საშუალება, შევიძინოთ ძვირადღირებული საყოფაცხოვრებო ნივთები, როგორებიცაა მაცივარი ან სარეცხი მანქანა“ - კატეგორიაში „საშუალო ეკონომიკური მდგომარეობა“. პასუხის ვარიანტები „საშუალება გვაქვს, შევიძინოთ ძვირადღირებული საყოფაცხოვრებო ნივთები, როგორებიცაა მაცივარი ან სარეცხი მანქანა“ და „საშუალება გვაქვს, შევიძინოთ ყველაფერი, რაც გვჭირდება“ გაერთიანდა კატეგორიაში „კარგი ეკონომიკური მდგომარეობა“.^↩

6 Bernard, T., Dercon, S., & Taffesse, A. S. (2011). Beyond fatalism-an empirical exploration of self-efficacy and aspirations failure in Ethiopia ^↩

Ruiu, G. (2014). The perverse effect of fatalism on entrepreneurial selection. In: Economics Bulletin. 2014, vol. 34, issue 2, pages 901-922 RePEc:ebl:ecbull:eb-13-00841.^↩

9 პასუხების დაჯგუფების შედეგად ვარიანტები „დაწყებითი განათლების გარეშე“, „დაწყებითი განათლება (დასრულებული ან დაუსრულებელი)“ და „არასრული საშუალო განათლება“ გაერთიანდა პასუხში „არასრული საშუალო განათლება“. პასუხის ვარიანტები „სრული საშუალო განათლება“, „საშუალო ტექნიკური / საშუალო სპეციალური განათლება“ და „არასრული უმაღლესი განათლება“ გაერთიანდა პასუხში „საშუალო განათლება“. პასუხის ვარიანტები „უმაღლესი განათლება (ბაკალავრის, მაგისტრის ან სპეციალისტის დიპლომი)“ და „სამეცნიერო ხარისხი“ კი გაერთიანდა პასუხში „უმაღლესი განათლება“.^↩

ეთნიკური ტოლერანტობის ქართული თავისებურებები

"ტოლერანტობის გარეშე შეუძლებელია მშვიდობა, ხოლო მშვიდობის გარეშე შეუძლებელია განვითარება ან დემოკრატია", ამბობს 1995 წლის იუნესკოს ტოლერანტობის პრინციპთა დეკლარაცია¹. აღნიშნული დოკუმენტი ერთ-ერთია იმ მრავალ საერთაშორისო ინსტრუმენტთაგან, რომლებიც ტოლერანტობის, ანუ განსხვავებულობის მიმართ შემწყნარებელი, დამთმენი დამოკიდებულების მნიშვნელობას განიხილავს და მასზე მიუთითებს, როგორც არა მხოლოდ მშვიდობის განმტკიცების, არამედ დემოკრატიული  წინსვლისა და ადამიანთა სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების აუცილებელ პირობაზე. 

საქართველოში ფართოდ არის გავრცელებული მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ჩვენი საზოგადოება ოდითგანვე შემწყნარებლობის მაღალი დონით გამოირჩეოდა - იქნებოდა ეს  დამოკიდებულება განსხვავებული კულტურის, შეხედულებების, ეთნიკური წარმომავლობის თუ რელიგიური აღმსარებლობის მქონე ადამიანების მიმართ. თუმცა, დღევანდელი გადმოსახედიდან და, კერძოდ, ბოლო დროს რელიგიურ, ეთნიკურ და სხვა უმცირესობებთან დაკავშირებით განვითარებული მოვლენების²  გათვალისწინებით რთულია დანამდვილებით იმის თქმა, თუ რამდენად სწორად ასახავს ეს მოსაზრება ქვეყანაში არსებულ რეალობას. 

2012 წლის "კავკასიის ბარომეტრის" შედეგები საშუალებას გვაძლევს, საქართველოს მოსახლეობისთვის საფუძვლიანად თუ უსაფუძვლოდ მიწერილი 'გამორჩეული' შემწყნარებლობის საკითხი ეთნიკური ტოლერანტობის ჭრილში განვიხილოთ და დავადგინოთ, თუ რა ვითარებაა ამ მხრივ ქვეყანაში და რა ფაქტორები ახდენს გავლენას საქართველოში მცხოვრებ ადამიანთა ეთნიკური შემწყნარებლობის დონეზე. რესპონდენტთა ეთნიკური შემწყნარებლობის დონის გასაზომად და არსებული ტენდენციების წარმოსაჩენად გამოვიყენებთ "კავკასიის ბარომეტრის" შემდეგ კითხვებს: 

• "მოუწონებდით თუ არა თქვენი ეროვნების წარმომადგენელს საქმიან ურთიერთობებს [ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელთან]?" კითხვარში ჩამოთვლილი იყო 14 ეთნიკური ჯგუფი, რომელთა შესახებაც რესპონდენტებმა თავიანთი აზრი დააფიქსირეს: ებრაელი, ამერიკელი, აზერბაიჯანელი, ბერძენი, რუსი, სომეხი, თურქი, ქართველი³, ქურთი/იეზიდი, ინგლისელი, აფხაზი, ოსი, საქართველოში მცხოვრები სომეხი და საქართველოში მცხოვრები აზერბაიჯანელი.  

რესპონდენტების მახასიათებლების შესასწავლად კი შემდეგ ცვლადებს გამოვიყენებთ:

• რესპონდენტის პირადი შემოსავალი გასულ თვეში; 
• რესპონდენტის განათლების დონე;
• "რამდენად ხშირად სარგებლობთ ინტერნეტით?"
• "ზოგადად, რამდენად რელიგიური ხართ?"
• "განსაკუთრებული ღონისძიებების გარდა, როგორიცაა ქორწინება ან გასვენება,        რამდენად ხშირად ესწრებით რელიგიურ მსახურებას?"
• "გსურთ თუ არა იცხოვროთ და იმუშაოთ ისეთ ქვეყანაში, რომელსაც სტალინის მსგავსი    პიროვნება მართავს?"

თავდაპირველად, გავეცნოთ გამოკითხულთა ზოგად დამოკიდებულებას განსხვავებული ეთნიკური ჯგუფების მიმართ. ამ მიზნით, ეთნიკურ ტოლერანტობას განვსაზღვრავთ, როგორც სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლებთან საქმიანი ურთიერთობების ჩამოყალიბების მზაობას, ხოლო ტოლერანტობის საზომად გამოვიყენებთ პასუხებს კითხვაზე, მოუწონებდნენ თუ არა რესპონდენტები თავიანთი ეროვნების წარმომადგენელს საქმიან ურთიერთობებს პირველ დიაგრამაზე მითითებული ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენლებთან.

დიაგრამა 1

როგორც ვხედავთ, გამოკითხულთა უმეტესობისთვის მეტწილად მისაღებია ზემოთ მოყვანილ ეთნიკურ ჯგუფებთან საქმიანი ურთიერთობების წარმოება. თანამშრომლობის პერსპექტივაზე დადებითი რეაქციით თუ ვიმსჯელებთ, ჩამოთვლილთაგან ყველაზე მეტი კეთილგანწყობით საქართველოში სარგებლობენ რუსები (84%), ამერიკელები (79%) და საქართველოში მცხოვრები აზერბაიჯანელები (77%), ყველაზე ნაკლებით კი - სომხები (70%), თურქები (65%) და ქურთები/იეზიდები (60%). ამგვარად, მოწონების მაჩვენებელი სხვადასხვა ჯგუფების წარმომადგენლებთან მიმართებაში მერყეობს, თუმცა ნიშნული 60%-ზე დაბლა არ ეცემა. უნდა აღინიშნოს, რომ ეს შედეგები სტაბილურია ბოლო წლების მანძილზე. თუ ამ მონაცემებს საქართველოში მცხოვრებთა ტოლერანტობის ინდიკატორად განვიხილავთ და სომხეთსა და აზერბაიჯანში ჩატარებული ანალოგიური გამოკითხვების შედეგებს შევადარებთ, დავინახავთ, რომ ეთნიკური შემწყნარებლობის თვალსაზრისით საქართველოს მოსახლეობა ყველაზე ტოლერანტულია რეგიონში (იხ. დიაგრამა 2).

დიაგრამა 2

გამოკითხვის შედეგების თანახმად, საქართველოში გამოკითხულთა ეთნიკური შემწყნარებლობის დონე განსხვავდება დასახლებული პუნქტის ტიპის; რესპონდენტის განათლების დონის; ინტერნეტით სარგებლობის სიხშირის და პირადი შემოსავლის ოდენობის მიხედვით. 

აღმოჩნდა, რომ თბილისელებს ტოლერანტობის უფრო მაღალი საშუალო მაჩვენებელი ახასიათებთ (81%), ვიდრე მათ, ვინც ცხოვრობს სხვა ქალაქებში (79%) ან სოფლად (67%) (იხ. დიაგრამა 3⁴). განსხვავება მეტად თვალშისაცემია მაშინ, როდესაც, მაგალითად,  ებრაელებისა და ქურთების/იეზიდების შემთხვევებს განვიხილავთ - ამ ეთნიკური ჯგუფების მიმართ ტოლერანტულ დამოკიდებულებაში თბილისსა და სოფლებში მცხოვრებ რესპონდენტებს შორის სხვაობა, შესაბამისად, 23 და 25 პროცენტს აღწევს. მსგავს ტენდენციას შევნიშნავთ მაშინაც, თუ გამოკითხულებს მიღებული განათლების დონის მიხედვით დავყოფთ. როგორც მე-3 დიაგრამაზე ჩანს, სრული ან არასრული საშუალო განათლების მქონე რესპონდენტების 68%-ს აქვს დადებითი რეაქცია სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლებთან საქმიანი ურთიერთობების შესაძლებლობაზე, სრული ან არასრული უმაღლესი განათლების მქონეთა შორის კი იგივე მაჩვენებელი საგრძნობლად იზრდება და 81%-ს უტოლდება. ანალოგიურ შედეგებს ვიღებთ, როდესაც ინტერნეტით სარგებლობასა და პირად შემოსავალზე ვამახვილებთ ყურადღებას. რესპონდენტების ის ნაწილი, რომელიც ყოველდღიურად მოიხმარს ინტერნეტს, უფრო ტოლერანტულად არის განწყობილი (83%) სხვა ეთნიკური ჯგუფების მიმართ, ვიდრე ის, რომელიც ინტერნეტით კვირაში ერთხელ ან უფრო იშვიათად⁵;(76%), ან სულაც არასოდეს (72%) სარგებლობს. მსგავსად ინტერნეტის ყოველდღიურად მომხმარებლებისა, ის პირები, რომელთა პირადი ფულადი შემოსავლის ოდენობა (გასულ თვეში) 701 ლარს⁶;აღემატებოდა, ეთნიკური ტოლერანტობის შედარებით მაღალი საშუალო მაჩვენებლით გამოირჩევიან.

დიაგრამა 3

დიდი ხანია, რაც სერიოზული მსჯელობის საგანს წარმოადგენს რელიგიური რწმენის როლი სხვა ეროვნებების წარმომადგენლებისადმი დამოკიდებულებასა და ეროვნებათაშორის ურთიერთობებში. მკვლევრების ნაწილი⁷ რელიგიას იმდენად რთულ და კომპლექსურ ფენომენად მიიჩნევს, რომ, მათი აზრით, რელიგიასა და ნეგატიურ წინარწმენას შორის კავშირის შესწავლისას მიღებული შედეგები, შესაძლოა, განსხვავებული ან ურთიერთსაპირისპიროც კი აღმოჩნდეს, თუ ამ კავშირის საკვლევად რელიგიურობის სხვადასხვა ასპექტებს გამოვიყენებთ (მაგ. რელიგიურ მსახურებაზე დასწრება, რელიგიის მნიშვნელობა ადამიანის ცხოვრებაში, და ა.შ). მცდელობამ, გამოგვეტანა გარკვეული დასკვნები საქართველოში რელიგიისა და ტოლერანტობის ურთიერთქმედების თაობაზე პირდაპირ კითხვაზე დაყრდნობით ("ზოგადად, რამდენად რელიგიური ხართ?"), ერთმნიშვნელოვანი შედეგი არ გამოიღო, რადგან ზოგ შემთხვევაში მორწმუნე რესპონდენტების ტოლერანტობის დონე სჭარბობდა, სხვებში კი - არარელიგიური რესპონდენტებისა. მაგალითად, რელიგიური ადამიანები ებრაელებისა და ამერიკელების მიმართ უფრო კეთილგანწყობილნი აღმოჩნდნენ, ვიდრე არარელიგიური რესპონდენტები. სამაგიეროდ, აზერბაიჯანელებსა და სომხებთან მიმართებაში ტოლერანტობის შედარებით მაღალი დონე არარელიგიურ რესპონდენტებს შორის დაფიქსირდა.

ტოლერანტობასთან დაკავშირებული უფრო საფუძვლიანი ტენდენციების გამოვლენა შესაძლებელი გახდა მაშინ, როდესაც რელიგიურობა განვიხილეთ არა ცალკე, არამედ ეკლესიაში სიარულის სიხშირესა და ავტორიტარიზმის მხარდაჭერასთან ერთად. ამისათვის, ისინი, ვინც საკუთარ თავს აფასებს როგორც "რელიგიურს"⁸;(რესპონდენტთა 48%), დავყავით, ერთი მხრივ,  ე.წ. 'ეკლესიაში მოსიარულეებად' (ვინც თვეში ერთხელ მაინც ან უფრო ხშირად ესწრება რელიგიურ მსახურებას) და ე.წ. 'სულიერ მაძიებლებად' (ვინც მხოლოდ განსაკუთრებულ რელიგიურ დღესასწაულებზე, უფრო იშვიათად ან არასოდეს ესწრება რელიგიურ მსახურებას)⁹. გარდა ამისა, გამოვყავით რელიგიურ რესპონდენტთა კიდევ ორი ჯგუფი: 'ავტორიტარიზმის მომხრეები' (ვინც რელიგიურია და ისურვებდა სტალინის მსგავსი პიროვნების მიერ მართულ ქვეყანაში ცხოვრებას/მუშაობას) და 'ავტორიტარიზმის მოწინააღმდეგეები' (ვინც რელიგიურია და არ ისურვებდა სტალინის მსგავსი პიროვნების მიერ მართულ ქვეყანაში ცხოვრებას/მუშაობას)¹⁰. შედეგების ნაწილი მე-4 დიაგრამაშია წარმოდგენილი.

დიაგრამა 4

დიაგრამაზე ნათლად ჩანს ორივე ტენდენცია - რომ ეკლესიაში მოსიარულე მორწმუნე რესპონდენტები გარკვეულწილად უფრო ტოლერანტულები არიან, ვიდრე ე.წ. სულიერი მაძიებლები (თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ ევროპულ ქვეყნებში ტენდენცია ხშირად საპირისპიროა - რაც უფრო ხშირად დადიან ადამიანები ეკლესიაში, მით უფრო მეტად ახასიათებთ ნეგატიური ცრურწმენა¹¹); და რომ ავტორიტარიზმის მომხრე რელიგიურ ადამიანთა ეთნიკური შემწყნარებლობის მაჩვენებელი ჩამოუვარდება ავტორიტარიზმის 

მოწინააღმდეგეთა მაჩვენებელს. 

ამგვარად, საქართველოში დეკლარირებული ეთნიკური ტოლერანტობის დონე საშუალოზე მაღალია და განსხვავებულ ეთნიკურ ჯგუფებთან მიმართებაში 60-დან 84 პროცენტამდე მერყეობს; ეთნიკური ტოლერანტობის განსაკუთრებით მაღალი საშუალო დონე გამოავლინეს დედაქალაქში მცხოვრებმა, უმაღლესი განათლების მქონე, ინტერნეტის ყოველდღიურად მომხმარებელმა და 701 ლარზე მეტი თვიური შემოსავლის მქონე რესპონდენტებმა; შემწყნარებლობის შედარებით მაღალი მაჩვენებლით ასევე ხასიათდებოდნენ ეკლესიაში მოსიარულე და ავტორიტარიზმის მოწინააღმდეგე რელიგიური ადამიანები. 

რამდენად ეთანხმებით ამგვარ შეფასებებს? თავად რომელ მნიშვნელოვან მახასიათებლებს დაამატებდით იმ ფაქტორებს, რომლებიც, ჩვენი აზრით, გავლენას ახდენს ადამიანის ტოლერანტობის დონეზე? 

მადონა შილდელაშვილი

---

1 http://www.tolerantoba.ge/index.php?id=1317639567&kat=166 (ქართული ვერსია) http://www.unesco.org/webworld/peace_library/UNESCO/HRIGHTS/124-129.HTM (ინგლისური ვერსია).^↩
2 ასეთი მოვლენების მაგალითებია: 2012 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში ლანჩხუთის რაიონის სოფელ ნიგვზიანში რელიგიურ ნიადაგზე მომხდარი დაპირისპირება, როდესაც ადგილი ჰქონდა სოფლის მუსულმანი მოსახლეობისთვის ლოცვის უფლების შეზღუდვის მცდელობას; 2013 წლის 17 მაისს თბილისში ორგანიზებული ჰომოფობიის საწინააღმდეგო აქციის დარბევა; 2013 წლის აგვისტოში პანკისის ხეობაში ქართველებსა და ქისტებს შორის მომხდარი კონფლიქტი^↩
3 ამ ბლოგში, საქართველოს მოსახლეობის ტოლერანტობის დონის გამოთვლის პროცესში არ გამოყენებულა ეთნიკურ ჯგუფ 'ქართველებთან' მიმართებაში დაფიქსირებული პასუხები.^↩
4 დიაგრამის ყოველ სვეტში მოყვანილია კითხვარში მითითებული ყველა ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლისადმი დადებითი პასუხების საშუალო მნიშვნელობა. ^↩
5 პასუხების გადაჯგუფების შედეგად, ვარიანტები 'კვირაში ერთხელ მაინც' [ვსარგებლობ ინტერნეტით], 'თვეში ერთხელ მაინც' და 'უფრო იშვიათად' გაერთიანდა პასუხში 'კვირაში ერთხელ ან უფრო იშვიათად'.^↩
6 პასუხების გადაჯგუფების შედეგად, ვარიანტები '0', '80 ლარამდე' და '80-150 ლარი' გაერთიანდა პასუხში '0-150 ლარი', ხოლო ვარიანტები '701-1300 ლარი', '1301-2000 ლარი' და '2000 ლარზე მეტი' გაერთიანდა პასუხში '701 ლარზე მეტი'.
7 Brian Laythe, Deborah G. Finkel, Robert G. Bringle, and Lee A. Kirkpatrick. 2002. "Religious Fundamentalism as a Predictor of Prejudice: A Two-Component Model”. Journal for the Scientific Study of Religion, 41:4, pp. 623-635^↩
8 კითხვარში გამოყენებული იყო 10-ბალიანი სკალა, სადაც კოდი '1' შეესაბამებოდა პასუხს 'საერთოდ არ ვარ რელიგიური', ხოლო კოდი '10' შეესაბამებოდა პასუხს 'ძალიან რელიგიური ვარ'. პასუხების გადაჯგუფების შედეგად 10-ბალიანი სკალის ნაცვლად მივიღეთ 3-ბალიანი სკალა (პასუხის ვარიანტები '1', '2', '3' და '4' გაერთიანდა პასუხში 'არ ვარ რელიგიური', '5' და '6' - პასუხში "საშუალოდ რელიგიური ვარ", ხოლო ვარიანტები '7', '8', '9' და '10' - პასუხში 'ვარ რელიგიური'. ამ უკანასკნელ კატეგორიაში რესპონდენტების 48% გაერთიანდა.^↩
9 პასუხის ვარიანტები 'ყოველდღე' [ვესწრები რელიგიურ მსახურებას], 'უფრო ხშირად, ვიდრე კვირაში ერთხელ', 'კვირაში ერთხელ' და 'თვეში ერთხელ მაინც' გაერთიანდა. რესპონდენტები, ვინც ამ კატეგორიაში მოხვდა და, ამასთან, ვინც თავს მიიჩნევს რელიგიურად, გავაერთიანეთ ჯგუფში პირობითი სახელით "ეკლესიაში მოსიარულენი", რომელნიც გამოკითხულთა 23%–ს შეადგენენ. მეორე მხრივ, რელიგიურ რესპონდენტებს, რომლებიც, მათი თქმით, 'მხოლოდ განსაკუთრებულ რელიგიურ დღესასწაულებზე' ესწრებიან რელიგიურ მსახურებას, 'უფრო იშვიათად' ან 'არასდროს', პირობითად ეწოდათ "სულიერი მაძიებლები" – გამოკითხულთა 24%. ტერმინები 'ეკლესიაში მოსიარულე' და 'სულიერი მაძიებელი' გამოყენებულია ნაშრომში: Paul Wink, Michele Dillon, and Adrienne Prettyman. 2007. "Religiousness, Spiritual Seeking and Authoritarianism: Findings from a Longitudinal Study”. Journal for the Scientific Study of Religion, 46:3, pp. 321-335.^↩
10 პასუხების გადაჯგუფების შედეგად, ვარიანტები 'ნამდვილად მინდა' [ისეთ ქვეყანაში ცხოვრება და მუშაობა, რომელსაც სტალინის მსგავსი პიროვნება მართავს] და 'უფრო მინდა, ვიდრე არ მინდა' გაერთიანდა ერთ პასუხში. რელიგიურ რესპონდენტებს, რომელთაც აღნიშნული პასუხი აირჩიეს, 'ავტორიტარიზმის მომხრენი' ეწოდათ (გამოკითხულთა 10%). ხოლო იმ რელიგიურ რესპონდენტებს, რომლებმაც აირჩიეს ვარიანტები 'უფრო არ მინდა, ვიდრე მინდა' და 'ნამდვილად არ მინდა', ეწოდათ 'ავტორიტარიზმის მოწინააღდეგეები' (გამოკითხულთა 32%). ^↩
11 Peer Scheepers, Mérove Gijsberts and Evelyn Hello. 2002. "Religiosity and Prejudice against Ethnic Minorities in Europe: Cross-National Tests on a Controversial Relationship”. Review of Religious Research, 43:3, pp. 242-265. ^↩

პოლიტიკური სიტუაცია საქართველოში და ცვლილებები მოსახლეობის დამოკიდებულებაში რუსეთისადმი

2012 წლის საპარლამენტო არჩევნები საქართველოს უახლესი ისტორიის უმნიშვნელოვანესი მოვლენა გახდა. საქართველოში პირველად მოხდა ხელისუფლების შეცვლა არჩევნების გზით. არჩევნების შედეგებმა გავლენა მოახდინა როგორც ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაზე, აგრეთვე მოსახლეობის შეხედულებებზე ზოგიერთ მნიშვნელოვან საკითხთან დაკავშირებით. კერძოდ, საგულისხმო ცვლილებები აღინიშნა რუსეთის მიმართ არსებულ განწყობებში. გასაგები მიზეზების გამო, წლების განმავლობაში ფიქსირდებოდა ნეგატიური დამოკიდებულება რუსეთისადმი, თუმცა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ სიტუაცია შეიცვალა.

"კავკასიის ბარომეტრის" ძირითადი ცვლადები, რომლებიც რუსეთის მიმართ არსებულ დამოკიდებულებებს ზომავს, შემდეგია: 

• რუსეთის, როგორც მეგობარი ან, პირიქით, მტერი სახელმწიფოს აღქმა (2011 და 2012 წწ.), 
• რესპონდენტების მიერ რუსებთან  საქმიანი ურთიერთობების მოწონება/არმოწონება (2009–2012 წწ.), და
• რუსული ენის, როგორც აუცილებელი უცხო ენის, სწავლების მხარდაჭერასაქართველოს საშუალო სკოლებში (2009–2012 წწ.).

თანმიმდევრობით განვიხილოთ ცვლილებები, რომლებიც 2012 წელს დაფიქსირდა.

დიაგრამა 1.

შენიშვნა: დიაგრამაზე მოყვანილია მხოლოდ იმ რესპონდენტთა განაწილება, ვინც რუსეთი დაასახელა.

კითხვაზე: "თქვენი აზრით, რომელი ქვეყანაა ამჟამად საქართველოს ყველაზე დიდი მტერი?" როგორც 2011, ასევე 2012 წელს ყველაზე ხშირად რუსეთი სახელდებოდა. თუმცა, თუ 2011 წელს ასე თვლიდა საქართველოს მოსახლეობის ნახევარი, 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ რუსეთი მთავარ მტრად მხოლოდ 35%-მა დაასახელა (დიაგრამა 1). აღსანიშნავია აგრეთვე იმ რესპონდენტთა რაოდენობის მცირე ზრდა, ვინც დაასახელა რუსეთი, როგორც საქართველოს ყველაზე დიდი მეგობარი (კითხვა - "თქვენი აზრით, რომელი ქვეყანაა ამჟამად საქართველოს ყველაზე დიდი მეგობარი?"). 

აღსანიშნავია, რომ ბოლო წლების მანძილზე რუსეთისადმი, როგორც სახელმწიფოსადმი არცთუ დადებითი დამოკიდებულება შედარებით ნაკლებ გავლენას ახდენდა მოსახლეობის მიერ რუსებთან საქმიანი ურთიერთობის მოწონება/არ მოწონებაზე; გამოკითხულთა დაახლოებით 3/4 სტაბილურად აცხადებდა, რომ მოიწონებდა ქართველების საქმიან ურთიერთობებს რუსებთან. თუმცა რუსეთის, როგორც საქართველოს მიმართ მტრულად განწყობილი სახელმწიფოს აღქმის მასშტაბების შემცირებასთან ერთად ოდნავ გაიზარდა რუსებთან საქმიანი ურთიერთობების წარმოების მხარდამჭერთა რაოდენობაც. თუ 2012 წლამდე ჩატარებული გამოკითხვების მიხედვით კითხვაზე, "მოუწონებდით თუ არა თქვენი ეროვნების წარმომადგენელს საქმიან ურთიერთობებს რუსთან?" პასუხი სტაბილურად მერყეობდა 73%-76%-ის ფარგლებში, 2012 წლის არჩევნების შემდეგ დადებითი პასუხების რაოდენობა გაიზარდა და 84% შეადგინა, მაშინ როდესაც  შემცირდა იმ რესპონდენტების რაოდენობა, ვინც ასეთ ურთიერთობას არ მოიწონებდა (დიაგრამა 2).

დიაგრამა 2.

შეიცვალა დამოკიდებულება რუსული ენის მიმართაც. თუ წინა წლებში კითხვაზე, "რომელი უცხო ენა უნდა იყოს სავალდებულო საქართველოს საშუალო სკოლებში?" რესპონდენტების 14%-15% პასუხობდა, რომ ეს უნდა ყოფილიყო რუსული ენა, 2012 წლის მონაცემების მიხედვით ასეთი რესპონდენტების რაოდენობა გაორმაგდა (დიაგრამა 3).

დიაგრამა 3.

შენიშვნა: დიაგრამაზე მოყვანილია მხოლოდ იმ რესპონდენტთა განაწილება, ვინც რუსული ენა დაასახელა.

დაკავშირებულია თუ არა რუსეთის მიმართ პოზიტიური განწყობის ზრდა არჩევნების შედეგებთან და ახალი პოლიტიკური ძალის ხელისუფლებაში მოსვლასთან? ამ კითხვაზე პასუხი შეიძლება დაკავშირებული იყოს სოციალური იზოლაციის შიშის წარმომშობ ე.წ. "სიჩუმის სპირალის" ეფექტთან¹.

ელიზაბეთ ნოელ–ნოიმანის მიერ ჯერ კიდევ 1974 წელს აღწერილი "სიჩუმის სპირალის" თეორიის მიხედვით, ინდივიდების აზრები მეტ–ნაკლებად უცვლელია, ამ აზრების გულწრფელად გამოხატვის სურვილი კი ცვალებადია და დამოკიდებულია გარემოებებზე, მათ შორის - ქვეყანაში არსებულ პოლიტიკურ ვითარებაზე. ადამიანები, რომლებიც ხედავენ, რომ მათი შეხედულებები ფართოდაა გავრცელებული და გაზიარებულია სხვების მიერ, თამამად გამოთქვამენ საკუთარ აზრებს. მეორე მხრივ, როდესაც ადამიანები გრძნობენ, რომ მათი აზრი უმცირესობაში ექცევა, თავს იკავებენ საკუთარი შეხედულებების თამამად დაფიქსირებისგან, ერიდებიან რა საზოგადოებასთან დაპირისპირებას და იზოლაციას. აქედან გამომდინარე, საზოგადოებრივი აზრი იცვლება ქვეყანაში არსებული "პოლიტიკური კლიმატის"მიხედვით.²

ბოლო წლებში საქართველოში არსებული პოლიტიკური ვითარება საშუალებას გვაძლევს ვივარაუდოთ, რომ "სიჩუმის სპირალის" თეორია დიდწილად ხსნის საზოგადოებრივი აზრის ცვლილებების დინამიკას. შესაძლებელია, "სიჩუმის სპირალის" გამო ვიღებდით რესპონდენტთა საკმაოდ დიდ რაოდენობას, ვინც თავს იკავებდა საკუთარი აზრის დაფიქსირებისგან პოლიტიკურ კითხვებზე პასუხისას,  პასუხობდა "არ ვიცი"–ს ან უარს ამბობდა, კითხვაზე რაიმე პასუხი გაეცა. ჩვენ ვვარაუდობთ, რომ 2012 წლის არჩევნების შემდეგ მთელ რიგ კითხვებთან დაკავშირებით მდგომარეობა რადიკალურად შეიცვალა, რაზეც "კავკასიის ბარომეტრის" შედეგებიც მეტყველებს (დიაგრამა 4).

დიაგრამა 4.

ყველაზე თვალშისაცემი ცვლილება საპარლამენტო არჩევნების სამართლიანობის შეფასებას ეხება. მე–4 დიაგრამა გარკვეულწილად არჩევნებისადმი ნდობასაც ზომავს, და თვალსაჩინოა ცვლილებები 2008 და 2012 წლების საპარლამენტო არჩევნების შედეგების მიმართ არსებულ ნდობაში. 2012 წლის ოქტომბრის არჩევნები მოსახლეობის უმრავლესობამ სამართლიანად ჩატარებულად მიიჩნია (56% აფასებს მათ როგორც "სრულიად სამართლიანად" ჩატარებულს, და 32% - როგორც "ნაწილობრივ სამართლიანად" ჩატარებულს). განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რომ თითქმის აღარავის გაუჭირდა ამ კითხვაზე პასუხის გაცემა (თუმცა 11%-მა უარი განაცხადა პასუხის გაცემაზე).

ჩვენთვის საინტერესოა, რამდენად ხსნის ეს ცვლილება ჩვენს მოსაზრებას, რომ 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე საქართველოს მოსახლეობის გარკვეული ნაწილი - ისინი, ვინც თავს იკავებდა გამოკთხვის დროს საკუთარი აზრის დაფიქსირებისგან - "სიჩუმის სპირალის" მსხვერპლი იყო. სამწუხაროდ, ამ მოსაზრების ემპირიულად დამტკიცებისთვის ამ ეტეპზე ჯერ არ გვაქვს საკმარისი ინფორმაცია. თუმცა, შესაძლებელია, რომ რესპონდენტები, რომლებიც 2009-2011 წლებში ჩატარებულ გამოკითხვებში ბოლო არჩევნებს აფასებდნენ, როგორც უსამართლოდ ჩატარებულს, მოქცეული იყვნენ "სიჩუმის სპირალში" და არსებული პოლიტიკური გარემოს ზეგავლენით ერიდებოდნენ საკუთარი აზრის დაფიქსირებას.ე.წ. ("გამარჯვებულის ეფექტის " ("winner effect") თანახმად, არსებობს კავშირი არჩევნებისადმი ნდობასა და ამ არჩევნებში გამარჯვებული სუბიექტის მხარდაჭერას შორის³. შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ახალ ხელისუფლებას საკუთარი მოსაზრებების გამომხატველად მიიჩნევდა, რის შედეგადაც თამამად დააფიქსირა საკუთარი აზრი, მათ შორის - რუსეთთან დაკავშირებულ საკითხებთან მიმართებაში.

შეგვიძლია ვნახოთ, როგორ პასუხობენ კითხვას სკოლებში რუსული ენის საჭიროების შესახებ ის რესპონდენტები, ვინც ბოლო საპარლამენტო არჩევნებს აფასებს, როგორც სრულიად სამართლიანად ჩატარებულს (დიაგრამა 5):

დიაგრამა 5

2012 წლის მონაცემების მიხედვით, იმ რესპონდენტებს შორის, რომლებმაც არჩევნები სრულიად სამართლიანად მიიჩნიეს, თითქმის გასამმგდა რუსული ენის სკოლებში სწავლების სურვილი (როგორც სავალდებულო უცხო ენის). გამოიკვეთა განსხვავებები რუსეთის, როგორც მტრული სახელწმიფოს აღქმაშიც.

დიაგრამა 6

2012 წელს შემცირდა რუსეთის მტრულ სახელმწიფოდ აღქმის მაჩვენებელიც. იმ რესპოდენტებისგან, ვინც, 2011 წლის გამოკითხვის თანახმად, ბოლო (ე.ი. 2008 წლის 21 მაისის) საპარლამენტო არჩევნები სამართლიანად ჩატარებულად მიიჩნია, 64% რუსეთს საქართველოს ყველაზე დიდ მტრად მიიჩნევდა. 2012 წელს კი სიტუაცია შეიცვალა: იმავე კატეგორიის ადამიანების მხოლოდ 38%–მა დაასახელა რუსეთი საქართველოს ყველაზე დიდ მტრად. შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ წინა წლებში "სიჩუმის სპირალში" მოხვედრილმა რესპონდენტებმა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ სხვაგვარად შეაფასეს საქართველოს მიმართ რუსეთის დამოკიდებულება.

დიაგრამა 7

რუსებთან საქმიანი ურთიერთობების მოწონება/არ მოწონება კიდევ ერთი ასპექტია, რომელიც 2012 წლის გამოკითხვის შედეგების თანახმად მნიშვნელოვნად განსხვავდება წინა წლების მონაცემებისგან. როგორც უკვე აღვნიშნეთ, რუსი ეროვნების წარმომადგენელთან საქმიანი ურთიერთობის მომხრე რესპონდენტების რაოდენობა გაიზარდა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ. ზრდა შეინიშნება არჩევნების სამართლიანად ჩატარების აზრის მქონე რესპონდენტებშიც - 2010 და 2011 წლების მონაცემებთან შედარებით დაფიქსირდა დაახლოებით 10%-იან ზრდა იმ რესპონდენტებისა, რომლებმაც უკანასკნელი საპარლამენტო არჩევნები სამართლიანად ჩატარებულად მიიჩნიეს და ამავდროულად მოიწონებდნენ რუსი ეროვნების წარმომადგენელთან საქმიან ურთიერთობებს.

"სიჩუმის სპირალის" თეორიის თანახმად, საზოგადოებრივი აზრის ფორმირება ინდივიდის  შეხედულებებისა და სოციალურ გარემოს შორის კავშირით შედგება⁴. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ხელისუფლების შეცვლა 2012 წელს გამოდგა ის მძლავრი ბიძგი, რომელმაც მოსახლეობაში ცვლილებების შეგრძნება გამოიწვია. რუსეთის მიმართ რესპონდენტების შეცვლილი დამოკიდებულებები შესაძლოა იყოს სწორედ ეს განსხვავებული აზრი, რომელიც რამდენიმე წლის განმავლობაში რესპონდენტების მიერ არ აღიქმებოდა დომინანტურად და შესაბამისად, ისინი ცდილობდნენ, არ დაეფიქსირებინათ საჯაროდ ეს შეხედულებები. 2012 წლის არჩევნებისადმი ნდობისა და პოლიტიკური ცვლილების შედეგად კი სავარაუდოდ, მოხდა ამ დაფარული შეხედულებების საჯაროდ გაზიარება. საზოგადოებრივი აზრის მზარდი ზეწოლის დროს, როდესაც ადამიანები თვლიან, რომ უმცირესობაში არიან, ისინი ცდილობენ დამალონ საკუთარი შეხედულებები⁵. საზოგადოებრივი აზრის ან სოციალური გარემოს ცვლილებას კი შეუძლია ამ დაფარული მოსაზრებების  საჯაროდ გამოხატვა გამოიწვიოს.

როგორ ფიქრობთ, რამდენად დამაჯერებელია ჩვენი არგუმენტები? თქვენი აზრით, მართლდება თუ არა "სიჩუმის სპირალის" თეორია თანამედროვე საქართველოს შემთხვევაში?

რატი შუბლაძე

---

1 Allen, B. (1991). The Spiral of Silence & Institutional Design: Tocqueville's Analysis of Public Opinion& Democracy. Polity.¹
2 Taylor, D. G. (1982). Pluralistic ignorance and the spiral of silence: A formal analysis. Public Opinion Quarterly, 46(3), p. 312.²
3 Anderson, C. J., & LoTempio, A. J. (2002).Winning, losing and political trust in America. British Journal of Political Science, 32(2), p. 336.³
4 Taylor, D. G. (1982). Pluralistic ignorance and the spiral of silence: A formal analysis. Public Opinion Quarterly, 46(3), p. 312.⁴
5 Griffin, E. M. (2003). A first look at communication theory 4th edition. Boston: McGraw-Hill.p. 372⁵

სტუდენტები მოხალისეობის შესახებ

თბილისელი სტუდენტების 15% ამჟამად მოხალისეა, 30% წარსულში იყო მოხალისე, ხოლო 55% არასდროს ყოფილა მოხალისე. ასეთი შედეგები უჩვენა ამ ზაფხულს არასამთავრობო ორგანიზაცია Helping Hand–ის მიერ ჩატარებულმა გამოკითხვამ, რომლის შედეგებიც წარმომადგენლობითია თბილისის რვა უნივერსიტეტის ბაკალავრიატის სტუდენტებისთვის¹.  ამ უნივერსიტეტების 49867 ბაკალავრის სიიდან შემთხვევითი შერჩევის წესით 1500 რესპონდენტი შეირჩა. მათგან 160-მა გამოკითხვაში მონაწილეობაზე უარი განაცხადა. შესაბამისად, გამოიკითხა ბაკალავრიატის 1340 სტუდენტი, რომელთა ასაკი 17-დან 29 წლამდეა; გამოკითხულთა 52% მდედრობითი სქესისაა, 48% კი – მამრობითი.

გარდა იმისა, რომ თბილისელ სტუდენტებს შორის მოხალისეები უმცირესობას წარმოადგენენ, სტუდენტთა 51% თვლის, რომ საქართველოში მოხალისეობის ინსტიტუტი ეფექტური არ არის; საპირისპირო მოსაზრებას მხოლოდ 15% ეთანხმება. თუმცა, ეს მონაცემები იმდენად უიმედოდ აღარ მოგვეჩვენება, თუ გავითვალისწინებთ, რომ მათგან, ვინც ამჟამად არ არის მოხალისე, 71% აცხადებს, რომ ისურვებდა მოხალისეობრივი საქმიანობის შესრულებას. მსგავსი სურვილის არსებობა ცხადყოფს, რომ მოხალისეობას საქართველოში განვითარების პერსპექტივა აქვს; ამ პერსპექტივის გამოყენებისთვის კი საჭიროა პასუხი გაეცეს კითხვას: რა არის ის დაბრკოლებები, რაც ხელს უშლის მოხალისეობის განვითარებას თბილისელ სტუდენტებს შორის?²   კერძოდ:

• რამდენად განსხვავებულია ერთმანეთისგან მოხალისე და არამოხალისე სტუდენტების დემოგრაფიული მახასიათებლები?
• რამდენად გააჩნიათ ახალგაზრდებს ინფორმაცია მოხალისეობის შესახებ? 
• აქვთ თუ არა მათ თავისუფალი დრო, რომელიც შეუძლიათ, რომ მოხალისეობას დაუთმონ? 
• რამდენად დადებითია ახალგაზრდების დამოკიდებულება მოხალისეობის ინსტიტუტის მიმართ? 

გამოკითხვის შედეგები უჩვენებს, რომ მოხალისეობისთვის ხელისშემშლელი ფაქტორები დემოგრაფიულ მონაცემებთან არ უნდა ასოცირდებოდეს (იხ. დიაგარმა 1). მაგალითად, სხვადასხვა ასაკისა და სქესის რესპონდენტებს შორის მოხალისეების, ყოფილი მოხალისეებისა და არამოხალისეების პროცენტული წილი თანაბრია. სტუდენტების 11% დაოჯახებულია, და ეს მაჩვნებელი მოხალისეებსა და არამოხალისეებს შორის მნიშვნელოვნად არ განსხვავდება.

მოსალოდნელია, რომ მათ, ვინც ამჟამად არ მუშაობს, უფრო მეტი თავისუფალი დრო ექნებათ და, სავარაუდოდ, მათ შორის მეტი მოხალისე იქნება, ვიდრე დასაქმებულებს შორის. გამოკითხვის შედეგები ასეთ ვარაუდს არ ადასტურებს: სტუდენტთა 30% ამჟამად დასაქმებულია, 69% კი - დაუსაქმებელი. თუმცა, ორივე ჯგუფიდან მხოლოდ 15%-15% აცხადებს, რომ ამჟამად მოხალისეობს. ამასთან, მოხალისეებს, ყოფილ მოხალისეებსა და არამოხალისეებს საშუალო ყოველთვიური დანახარჯიც თითქმის ერთნაირი აქვთ.

არც ერთი ფაკულტეტი არ გამოირჩევა მოხალისე სტუდენტების განსაკუთრებული კონცენტრაციით.

დიაგრამა 1

როგორც აღმოჩნდა, მოხალისეები არამოხალისეებისგან არ განსხვავდებიან დემოგრაფიული მონცემებით. შესაბამისად, მოხალისეობის განვითარების შესაძლო ხელისშემშლელი მიზეზებიც სხვაგან უნდა ვეძებოთ.

თავად სტუდენტები მოხალისეობრივი საქმიანობის ხელისშემშლელ მიზეზად ყველაზე ხშირად დროის არქონას ასახელებენ. ნახევარზე ოდნავ მეტი (52%) მათგან, ვინც ამჟამად არ მოხალისეობს, მოხალისეობაზე უარს თავისუფალი დროის არქონის გამო ამბობს. ამ პრობლემაზე ის სტუდენტებიც ამახვილებენ ყურადღებას, ვინც ამჟამად მოხალისეობენ. კითხვაზე, "რა შემთხვევაში დაუთმობდით მეტ დროს მოხალისეობას?", უმეტესობა (33%) პასუხობს, რომ მეტი თავისუფალი დროის ქონის შემთხვევაში. თავისუფალი დროის ნაკლებობას ემატება ისიც, რომ, როგორც ჩანს, მოხალისეობის სფეროში მომუშავე ორგანიზაციები ახალგაზრდებს ნაკლებად სთავაზობენ ისეთ მოხალისეობრივ პროგრამებს, რომელებიც სტუდენტის დღის გრაფიკს ითვალისწინებს. ამაზე მიუთითებს ის გარემოება, რომ მოხალისე სტუდენტების 21% მზად არის, მოხალისეობას მეტი დრო დაუთმოს, თუ სამსახურის / სწავლისა და მოხალისეობის დროის შეთავსება შესაძლებელი იქნება.

Helping Hand–ის გამოკითხვის შედეგებზე დაყრდნობით შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ მოხალისეობის შესახებ ინფორმაციის არქონა მოხალისეობის ინსტიტუტის განვითარებისთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დაბრკოლებაა საქართველოში. არამოხალისეების მხოლოდ 27% აცხადებს, რომ სმენია ისეთი ორგანიზაციების შესახებ, რომლებიც ახალგაზრდებს მოხალისეობრივ საქმიანობას სთავაზობენ. კითხვაზე, "რატომ არ გინდათ შეასრულოთ მოხალისეობრივი საქმიანობა?", მათ, ვინც არასდროს ყოფილა მოხალისე, მიზეზად შესაბამისი ინფორმაციის არქონა დაასახელეს (17%).

მათგან, ვინც არასდროს ყოფილა მოხალისე და ამის სურვილი აქვს (გამოკითხული სტუდენტების 38%) 25% ამბობს, რომ თავისი მოხალისეობრივი საქმიანობისთვის სამთავრობო სექტორის მიერ შემოთავაზებულ მოხალისეობრივ პროგრამებს მიანიჭებდა უპირატესობას. თუმცა, მათ უმრავლესობას სახელმწიფოს მიერ წამოწყებული მოხალისეობრივი პროგრამების შესახებ არ სმენია. შესაბამისად, არ არის გასაკვირი, რომ გამოკითხული სტუდენტების 23% საქართველოში მოხალისეობის განვითარებისთვის სამთავრობო სექტორის გააქტიურების აუცილებლობაზე მიუთითებს.

სტუდენტები პრობლემას სამოქალაქო თვითშეგნების ნაკლებობაშიც ხედავენ. მათი 30% თვლის, რომ ქართველ ახალგაზრდებში მოხალისეობის განსავითარებლად სამოქალაქო ცნობიერების დონის ამაღლებაა საჭირო. ამავე პრობლემაზე შეიძლება მიუთითებდეს ისიც, რომ მათგან, ვინც არასდროს ყოფილა მოხალისე, მხოლოდ 21% თვლის, რომ მოხალისეობა კარგი მოქალაქისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია; მათი მხოლოდ 26% ამბობს, რომ მოხალისეობის ინსტიტუტის განვითარება ქართული საზოგადოებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.

ახალგაზრდების მსგავსი დამოკიდებულება მათი გამოუცდელობით შეიძლება აიხსნას, რადგან გამოკითხვა აშკარად უჩვენებს, რომ იმ ახალგაზრდებიდან, რომლებსაც მოხალისეობის გამოცდილება აქვთ, პროცენტულად უფრო მეტი თვლის, რომ ეს ინსტიტუტი მნიშვნელოვანია კარგი მოქალაქისთვის და ქართული საზოგადოებისთვის (იხ. დიაგრამა 2). ამ ლოგიკით, ეს გარემოება პრობლემას წარმოადგენს მოხალისეობის განვითარების მხოლოდ პირველ ეტაპზე, რადგან მას შემდეგ, რაც სტუდენტები, რომლებიც არასდროს ყოფილან მოხალისეები, ერთხელ მაინც ჩაერთვებიან ამ საქმიანობაში, ავტომატურად გაიზრდება მათი რიცხვი, ვინც მოხალისეობის ინსტიტუტს ძალიან მნიშვნელოვნად თვლის.

დიაგრამა 2

როგორც გამოკითხვის შედეგები უჩვენებს, არსებობენ სტუდენტები, რომლებსაც მოხალისეობის სურვილი აქვთ ან უკვე მოხალისეები არიან და უნდათ, რომ ამ საქმეს უფრო მეტი დრო დაუთმონ. სამწუხაროდ, ხშირ შემთხვევაში მათ ამის შესაძლებლობა არ აქვთ. მოხალისეობის განვითარების ხელისშემშლელი სამი ძირითადი ფაქტორი გამოიკვეთა: მოხალისეობის შესაძლებლობების შესახებ ინფორმაციის არქონა, თავისუფალი დროის ნაკლებობა და მოხალისეობის საზოგადოებრივი როლის შესახებ სათანადო ინფორმაციის არქონა, რის შედეგადაც მცირეა იმ ახალგაზრდების რიცხვი, ვინც მოხალისეობას ქართული საზოგადოებისთვისა და კარგი მოქალაქისთვის ძალიან მნიშვნელოვნად მიიჩნევს.

თქვენ როგორ ფიქრობთ, საჭიროა თუ არა საქართველოში მოხალისეობის განვითარება, და თუ საჭიროა – რომელი დაბრკოლების გადალახვაა ყველაზე მნიშვნელოვანი საქართველოში მოხალისეობის განსავითარებლად?

Helping Hand–ის გამოკითხვის სრული ანგარიში იხილეთ აქ.

ზაქარია თავბერიძე

---

1 გამოკითხვა ჩატარდა ევრაზიის თანამშრომლობის ფონდის მიერ დაფინანსებული პროექტის ფარგლებში და CRRC–საქართველოს მხარდაჭერით, შემდეგ უნივერსიტეტებში: თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი; საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი; სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი; კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტი; თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი; ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი; საქართველოს ეროვნული უნივერსიტეტი (სეუ); და საქართველოს უნივერსიტეტი.¹
2 წინამდებარე ბლოგის მიზანია მოხალისეობასა და სხვა ცვლადებს შორის არსებული ასოციაციების წარმოჩენა. მასში მოხალისეობასა და სხვა ცვლადებს შორის ურთიერთკავშირი არ არის ასახული.²